2008 yılında çıkan global ekonomik kriz on milyonlarca insanın...
...tasarruflarını, işlerini ve evlerini kaybetmesine neden oldu.
Bu şöyle gerçekleşti.
İZLANDA
NÜFUS: 320.000
GAYRISAFİ YURTİÇİ HASILA: 13 MİLYAR DOLAR
BANKALARIN KAYBI: 100 MİLYAR DOLAR
İzlanda istikrarlı bir demokrasisi olan yüksek bir yaşam standardına sahip...
...ve yakın zamana kadar...
...çok az işsizlik oranı ve borcu olan bir ülkeydi.
Modern toplumların sahip olduğu altyapıya sahiptik.
Temiz enerji ve yiyecek üretimi vardı.
Balıkçılık şirketleri kota sistemiyle bunları idare ediyordu.
İyi sağlık hizmetleri, eğitim ve temiz hava vardı.
iktisat Profesörü İZLANDA üniversitesi
Suç oranı yüksek değildi.
Ailelerin yaşaması için iyi bir yerdi.
Sanki tarihin sonunda yaşıyor gibiydik.
Yazar ve Film Yapımcısı
Ama 2000 yılında İzlanda hükümeti önce çevre, sonra da ekonomi için...
...çok kötü sonuçlara yol açacak olan...
...bir deregülasyon politikasını benimsedi.
Alcoa gibi çok uluslu şirketlerin...
...devasa alüminyum fabrikaları kurmalarına...
...ve jeotermal ve hidroelektrik kaynaklarını sömürmesine izin verdi.
Yüksek tepelerde en harika renklere sahip...
...en güzel bölgeler jeotermaldir.
Her şeyin bir etkisi olur.
Aynı zamanda...
...hükümet İzlanda'nın en büyük üç bankasını özelleştirdi.
Sonuç gelmiş geçmiş en büyük finansal deregülasyon...
...deneylerinden biriydi.
Eylül 2008
Bıktık artık. Bütün bunlar nasıl olabilir?
Finans başa geçmişti ve her şeyi tarumar etmişti.
Beş yılda, İzlanda dışında hiç faaliyet...
...göstermemiş olan bu üç küçük banka...
...120 milyar dolar borç aldı...
...bu miktar İzlanda ekonomisinin on katı büyüklüğündeydi.
Bankacılar kendilerini, birbirlerini...
...ve arkadaşlarını paraya boğdular.
Dev bir balon oluştu.
Hisse senedi fiyatları dokuz kat arttı.
Ev fiyatları iki kat arttı.
Balon, Jön Asgeir Johannesson gibi insanların ortaya çıkmasına yol açtı.
Londra'da lüks perakende mağazaları almak için milyarlarca dolar borç aldı.
Ayrıca özel bir jet...
...40 milyon dolarlık bir yat...
...ve Manhattan'da bir daire satın aldı.
Gazetelerde hep su manşetler vardı:
Milyoner İngiltere'de veya Finlandiya'da...
...Fransa'da veya başka bir yerde bir şirket satın aldığını yazıyordu.
Oysa şöyle yazmalıydılar:
"Bu milyoner bu şirketi satın almak için...
...yerel bankanızdan bir milyar dolar borç aldı."
Bankalar para piyasası fonları kurdular...
...ve mevduat sahiplerine para çekmelerini...
...ve para piyasası fonlarına yatırmalarını önerdiler.
Saadet zinciri kusursuz işliyordu.
KPMG gibi Amerikan derecelendirme firmaları...
...İZLANDA bankalarını denetledi...
...ve hiçbir ölümsüzlük bulma
Amerikan derecelendirme kuruluşları İZLANDA'da her şey harika diyorlardı.
Şubat 2007'de...
İZLANDA Parlamentosu Özel Araştırma komitesi
...derecelendirme kuruluşu bankalara üç A derecesi verdi.
İs, hükümet üyelerinin bir halkla ilişkiler gösterisi olarak...
...bankacılarla birlikte dolaşmalarına kadar vardı.
2008 yılının sonunda İzlanda bankaları batınca...
...işsizlik altı ayda üç kat arttı.
İZLANDA'da bu olaydan etkilenmeyen kimse yoktu.
Birçok insan tasarruflarını kaybettiler.
Evet, böyle oldu.
İZLANDA halkını koruması gereken hükümet denetçileri...
Mali Denetim Başkanlığı
...hiçbir şey yapmamıştı.
Mali denetimden iki avukat bir konu hakkında...
...görüşmek için bankaya gidiyor.
Bankaya gittiklerinde...
...19 SUV'nin park etmiş olduğunu görüyorlar.
Bankaya giriyorlar...
...karşılarında 19 avukat oturuyor...
...hepsi de öne sürdüğünüz tezleri çürütmeye hazır.
Eğer dişli çıkarsanız size iş teklif ediyorlar.
İZLANDA'daki denetçilerin üçte biri...
...bankalarda çalışmaya başladı.
Ama aynı sorun bütün dünyada var, değil mi?
New York’ta da aynı sorun var, değil mi?
Wall Street'te çalışanların gelirleri hakkında ne düşünüyorsunuz?
Çok fazla.
Federal Banka Eski Başkanı
IMF'nin Birleşik Devletleri'ni eleştirmesinin...
...çok zor olduğunu söylüyorlar.
Ben öyle düşünmüyorum.
Uluslararası Para Fonu Direktörü
ABD kanunlarını çiğnediğimiz için çok üzgünüz.
Wall Street çalışanlarının aşırı miktarda kokain kullandıktan sonra...
...kalkıp ise gitmeleri onları şaşırtmıştı.
kredi temerrüt swapının ne olduğunu bilmem.
Biraz demode kaldım.
Milyarder, Yatırımcı, Hayırsever
Harry Summers üzgün olduğunu belirtti mi?
Günah çıkarmaları dinlemem.
Başkan, Finansal Hizmetler Komitesi
A.B.D. Temsilciler Meclisi
Hükümet sadece çek yazıyor.
Bu plan A, bu plan B, bu da Plan C.
Yönetici maaşlarının yasal olarak denetlenmesini destekler misiniz?
Hayır.
Bush yönetimi Hazine Müsteşarı
Finans kuruluşlarındaki maaşları onaylıyor musunuz?
Hak ettilerse, evet.
- Hak ettiklerini düşünüyor musunuz? - Evet.
Finansal Hizmetler Masası Baş Lobicisi
Bu insanların dünyayı mahvetmelerine yardımcı oldunuz.
Öyle de diyebilirsiniz.
kamunun zararına karşılık korkunç karlar sağlıyorlardı.
Baş Danışman Çin Banka Düzenleme komisyonu
Hiçbir şeyden bir şey yaratabileceğinizi düşünürseniz...
...buna karşı koymanız zordur.
Singapur Başbakanı
İnsanların eski sisteme, kriz öncesi sisteme...
...dönmek istediklerinden endişeleniyorum.
Fransa Maliye Bakanı
Londra Borsa Grubu
Bankacılardan bir sur isimsiz e-posta alıyordum. Şöyle diyorlardı:
"Çok kaygılıyım ama adımı vermezsiniz. "
The Financial Times Editör
Sizce neden daha sistematik...
...bir araştırma yapılmıyor?
çünkü o zaman suçluları bulursunuz.
Profesör, NYU İşletme Fakültesi
Sizce Columbia işletme Fakültesinde bir çıkar çatışması var mı?
Bence yok.
Ekonomi Danışmanı, Bush Yönetimi Dekan, Columbia işletme Fakültesi
Eski New York Valisi Eski New York Başsavcısı
Denetçiler görevlerini yapmadılar.
Her şeyi yapacak yetkileri vardı. Ama yapmak istemediler.
15 Eylül 2008
En saygın ve büyük yatırım bankalarından...
...Lehman Brothers iflasını ilan etmek mecburiyetinde bırakıldı.
Merrill Lynch, bugün satılmaya mecbur bırakıldı.
Dramatik gelişmeler sonunda dünya borsaları düştü...
2008 Eylül'ünde...
...Amerikan yatırım bankası Lehman Brothers'in iflası...
Lehman Brothers Merkezi
...ve dünyanın en büyük sigorta şirketi AIG'nin batısı...
...global bir krize yol açtı.
Bir gecede borsaları büyük bir korku aldı...
Hisse senetleri dibe vurdu.
Tarihteki en büyük düşüş.
Lehman'ın batısından sonra...
...hisse fiyatları düşmeye devam etti.
Bütün paramızı istiyoruz! Uzlaşma yok!
Sonuç, dünyaya trilyonlarca dolara...
...30 milyon kişinin işini kaybetmesine...
...Birleşik Devletler'in borcunun...
...iki katına çıkmasına yol açan global bir ekonomik durgunluktu.
Ekonomi Uzmanı
Ekonomi Danışmanları konseyi '98-'00 Profesör, NYU işletme Fakültesi
Hakkaniyetin, ev sahipliğinin...
...gelirin, işlerin yok olmasıyla...
...dünyada 50 milyon insan yeniden yoksulluk sınırının altına düşebilir.
Bu bedeli çok ama çok yüksek bir kriz.
Bu kriz bir tesadüf değildi.
Ona denetimden çıkmış bir sanayi sebep oldu.
1980'lerden bu yana...
...Amerikan finans sektörünün yükselişi...
...giderek ciddileşen mali krizlere neden oluyordu.
Bu sanayi giderek daha fazla kar ederken...
...krizlerin her birinin verdiği zarar büyüyordu.
BÖLÜM 1: BURAYA NASIL GELDİK
Büyük Buhran'dan sonra...
...Birleşik Devletler tek bir mali kriz yaşamadan...
...40 yıl ekonomik olarak büyüdü.
Finans sektörü sıkı bir şekilde denetleniyordu.
Normal bankaların çoğu, mudilerin tasarruflarıyla...
...spekülasyon yapmaları yasaklanan...
...yerel işletmelerdi.
Hisse senedi ve tahvil satan yatırımcı bankalar...
...küçük, özel ortaklıklardı.
Geleneksel yatırım bankacılığı modelinde...
...hissedarlar para koyarlar...
Yatırım Bankacılığı Profesörü, Harvard İşletme Fakültesi
...ve koydukları parayı sıkı bir şekilde takip ederlerdi.
İyi yaşamak isterlerdi...
...ama her şeylerini riske atmak istemezlerdi.
Paul Volcker, Hazine'de çalıştı...
...ve 1979-1987 arasında Merkez Bankası'nın başkanıydı.
Devlet memuru olmadan önce...
...Chase Manhattan Bankası'nda finans ekonomistiydi.
Başkan Merkez Bankası (1979-1987)
1969'da Chase'den ayrılıp Hazine'ye geçtiğimde...
...gelirim yaklaşık yılda 45.000 dolar kadardı.
Yılda kırk beş bin dolar.
1972'de Morgan Stanley'nin...
...toplamda yaklaşık 10 personeli...
...bir ofisi ve 12 milyon dolarlık bir sermayesi vardı.
Su anda Morgan Stanley'nin 50.000 çalışanı...
...milyarlarca dolarlık sermayesi...
...ve dünyanın her yerinde ofisleri var.
1980'lerde finans sektörü patladı.
Yatırım bankaları halka açıldı...
...bu sayede yatırımcılardan büyük paralar topladılar.
Şirketler 'Oldu'
Wall Street'tekiler zenginleşmeye başladı.
ÇALIŞAN BAŞINA ÖDEME BANKACILIK - DİĞER SEKTÖRLER
1970'lerde Merrill Lynch'te...
Yazar The Two Trillion Dollar Meltdown
...hisse senedi satan bir arkadaşım vardı.
Geceleri tren kondüktörü olarak çalışırdı...
...çünkü üç çocuğu vardı ve hisse senedi satarak...
...onları geçindiremiyordu.
1986'da ise milyonlar kazanıyor...
...ve bunu kendi zekâsına bağlıyordu.
Milletimizin önündeki en büyük sorun...
...ekonomik refahımıza yeniden kavuşmaktır.
1981 'de, Başkan Ronald Reagan Hazine bakanlığına...
...yatırım bankası Merrill Lynch'in CEO'su Donald Regan'i getirdi.
Wall Street ile başkan tam bir anlaşma içinde.
Hazine Bakanı (1981-1985)
Wall Street'teki önderlerle görüştüm.
"Başkanın yüzde yüz arkasındayız" diyorlar.
Reagan hükümeti...
...ekonomistler ve mali lobiciler tarafından desteklendi...
...ve 30 yıllık bir finansal deregülasyon programı başlattı.
1982'de, Reagan hükümeti...
...tasarruf ve kredi şirketlerinden denetimi kaldırıp...
...tasarruf sahiplerinin paralarıyla riskli yatırımlar yapabilmelerini sağladı.
Seksenlerin sonunda...
...yüzlerce tasarruf ve kredi şirketi batmıştı.
Bu kriz vergi mükelleflerine 124 milyar dolara patladı...
...ve birçok kişiyi ömür boyu yaptığı tasarruftan etti.
Bu tarihimizdeki en büyük banka soygunculuğu olabilir.
Binlerce tasarruf ve kredi yöneticisi şirketlerini hortumladığı için cezaevine girdi.
En uç örneklerden biri Charles Keating'di.
Bay Keating, bir diyeceğiniz var mı?
1985'te federal denetçiler onu incelemeye başlayınca...
...Keating, Alan Greenspan adında bir ekonomisti ise aldı.
Greenspan denetçilere yazdığı mektupta...
...Keating'in sağlam iş planlarını ve uzmanlığını övdü...
...ve hissedarların parasıyla yatırım yapmasının bir riski olmadığını söyledi.
"beklenen bir risk yoktur"
Söylenene göre, Keating Greenspan'e 40.000 dolar ödemişti.
Kısa süre sonra Keating hapse girdi.
Alan Greenspan'e gelince...
...Reagan onu Amerikan Merkez Bankası'nın...
...başkanlığına getirdi.
Greenspan'i aynı göreve...
...sonraki başkanlar olan Clinton ve George W. Bush da atadı.
Clinton hükümetinde...
...finansal deregülasyon Greenspan ile...
...iki Hazine bakanı eliyle sürdürüldü. Bunlar yatırım bankası...
...Goldman Sachs'in eski CEO'su Robert Rubin ile...
...Harvard ekonomi profesörü Harry Summers'dı.
Wall Street'in gücü, lobileri, çok parası olduğu için...
...finans sektörü adım adım...
...siyasal sistemi ele geçirdi.
Hem Demokratları hem de Cumhuriyetçileri.
1990'ların sonunda, finans sektörü birleşmiş...
...birkaç dev şirkete dönüşmüştü. Her biri o kadar büyüktü ki...
...çökmeleri bütün sistemi tehdit edebilirdi.
Clinton hükümeti ise daha büyümelerini sağladı.
1998'de, Citicorp ile Travelers birleşerek...
...dünyadaki en büyük...
...finans hizmetleri şirketi olan Citigroup'u oluşturdular.
Bu birleşme Glass-Steagall Yasasının ihlaliydi.
Bu, Büyük Buhran'dan sonra çıkarılmış...
...ve bankaların mudilerin tasarruflarıyla...
...riskli yatırımlar yapmalarını engelleyen bir yasaydı.
Travelers'i satın almaları yasa dışıydı.
Eski Yönetici, Greenlining Institute
Greenspan sesini çıkarmadı.
Merkez Bankası onlara bir yıllık dokunulmazlık tanıdı...
...sonra da yasa çıkarttılar.
1999'da, Summers ile Rubin'in teklifi üzerine...
...Kongre Gramm-Leach-Bliley Yasasını çıkarttı.
Bazıları bu yasaya Citigroup'u Kurtarma Yasası dedi.
Bu yasa Glass-Steagall'i hükümsüz kıldı...
...ve başka birleşmelerin yolunu açtı.
Rubin, Citigroup başkan yardımcısı oldu ve 126 milyon dolar kazandı.
Bu film için röportaj vermeyi kabul etmedi.
Niye büyük bankalarınız olur?
çünkü bankalar tekel gücünü, lobiciliği sever.
Baş Ekonomist, Citigroup
çünkü bankalar bilir ki, çok büyürlerse...
...onlara teminat verilir.
Pazarlar doğal olarak istikrarsızdır.
Başkan, Soros Fon Yönetimi
Veya istikrarsızlık potansiyeli taşır.
Petrol tankeri benzetmesi yapabiliriz.
Tankerler çok büyüktür...
...o yüzden petrolün hareket edip...
...gemiyi batırmasını önlemek için...
...bölmeler yapılması gerekir.
Geminin tasarımında bu düşünülmelidir.
Büyük buhran'dan sonra...
...konulan kurallarla çok sağlam bölmeler getirildi.
Deregülasyon bu bölmeleri sona erdirdi.
Bir sonraki kriz 90'ların sonunda gerçekleşti.
Yatırım bankaları Internet hisselerinde büyük bir balon yarattılar...
...ve bunu takiben 2001 'de...
...beş trilyon dolarlık bir yatırım kaybına yol açan bir kriz meydana geldi.
Büyük Buhran sırasında yatırım bankacılığını...
...düzenlemek için oluşturulan Menkul Kıymetler ve Borsalar Komisyonu...
...hiçbir şey yapmadı.
New York Başsavcısı
Etkin federal önlemlerin olmaması...
...ve öz denetlemenin başarısız kalması nedeniyle...
...başkalarının müdahale etmesi...
...ve gerekli önlemleri alması gerekmiştir.
Eliot Spitzer'in incelemesi yatırım bankalarının başarısız olacaklarını...
INFOSPACE HİSSE SENEDİ FİYATI
...bildikleri internet şirketlerini teşvik ettiklerini ortaya çıkardı.
Analistler getirdikleri iş bazında para alıyorlardı.
Özel konuşmalarında çok farklı şeyler söylüyorlardı.
En yüksek derece verilen Infospace...
...bir analist tarafından "beş para etmez" olarak adlandırıldı.
Aynı şekilde derecelendirilen Excite için de "işe yaramaz" denildi.
Birçok yatırım bankasının savunması...
Vali, New York Eyaleti (2007-2008)
Başsavcı, New York Eyaleti (1999-2007)
...'yanlışsınız" olmadı.
"Herkes yapıyor, herkes bunun olduğunu biliyor.
kimse bu analistlere güvenmemeli" oldu.
Aralık 2002'de...
...on yatırım bankası, 1.4 milyar dolar ödeyerek davayı kapattı...
...ve uygulamalarını değiştirecekleri sözünü verdiler.
Scott Talbott, Washington'ın en güçlü gruplarından olan...
...ve dünyanın neredeyse bütün büyük finans şirketlerini temsil eden...
...Finansal Hizmetler Masasının baş lobicisidir.
üye şirketlerden bazılarının suç oluşturan büyük ölçekli...
...faaliyetlere karışması sizi rahatsız etmiyor mu?
- Ben... Biraz daha açık konuşun. - Peki.
Öncelikle suç oluşturulan faaliyetler kabul edilemez, nokta.
Wall Street Şirketleri Bir Milyar Dolar Cezaya Hazır
Deregülasyon başladıktan sonra dünyanın büyük finans şirketleri...
...para aklarken, müşterilerini dolandırırken...
...muhasebe defterlerin tahrif ederken defalarca yakalandılar.
JP MORGAN Hükümet yetkililerine Rüşvet Verdi
J.P. Morgan Alabama Rüşvet Davasında Anlaştı
RIGGS BANKASI
Şili Diktatörü Augusto Pinochet için Para Akladı
CREDIT SUISSE İran için Para Akladı
Credit Suisse İran’ın nükleer programına...
...ve balistik füzeler yapan Havacılık Sanayi Kurumuna...
...para aktardı.
Paranın İran’a gittiğini gösteren bütün bilgiler çıkarıldı.
Bankaya 536 milyon dolar ceza verildi.
Citibank Meksika'dan 100 milyon dolar uyuşturucu parası çıkardı.
Ona şunları söylediniz mi:
"Hesapla ilgili bütün belgeleri yok et"?
Henüz her şeyin başıydı ve...
...bunu şaka olarak söylemiştim.
Citibank Başkan Yardımcısı
Ciddi değildim.
Mevduat Dolandırıcılığı 125 milyon dolar ceza
Mevduat Dolandırıcılığı 400 milyon dolar ceza
1998 ile 2003 arasında...
...Fannie Mae kazancını on milyar dolar daha fazla gösterdi.
Bu muhasebe standartları karmaşıktır...
...ve uzmanlar bunların üzerinde çoğunlukla anlaşamazlar.
Başkan Clinton'ın bütçe danışmanı olan CEO Franklin Raines...
...52 milyon dolardan daha fazla ikramiye aldı.
UBS varlıklı Amerikalıların vergi kaçırmalarına yardım ederken...
...yakalanınca hükümetle işbirliği yapmayı reddetti.
İsim verecek misiniz?
- Bir anlaşma olacaksa. - Anlaşma olmayacak.
Bir dolandırıcılığa karıştığınızı kabul ettiniz.
A.I.G.'nin Anlaşma İçin 1.6 Milyar Dolar Teklif Etmesi Bekleniyor
Bankalar Enron'un Sahtekarlığına Nasıl Yardımcı Oldu
Enron'un dolandırıcılığı gizlemesine yardım etti:
385 milyon dolar cezaya çarptırıldı
Şirketler inanılmaz cezalara çarptırılırken...
...yatırım firmaları yanlış yaptıklarını kabullenmek zorunda değiller.
Bu kadar çok ürünle ve müşteriyle uğraşırsanız hatalar olur.
Finansal hizmetler sektörünün belirgin bir suç düzeyi olduğu...
...görülüyor.
En son ne zaman Cisco...
...veya Intel veya Google veya Apple veya IBM...
Yüksek teknoloji ile finansal hizmetler konusuna katılıyorum...
- Öyleyse neden? - Yüksek teknoloji yaratıcı sanayidir...
...değer üretimi...
...ve kar yeni bir şey yaratmaktan kaynaklanır.
1990'lardan başlayarak...
...deregülasyon ve teknolojideki gelişmeler...
...türev adı verilen karmaşık bir finansal ürün patlamasına yol açtı.
İktisatçılar ve bankacılar pazarı daha güvenli yaptıklarını söylediler.
Ama aslında istikrarsız yaptılar.
Soğuk Savaş’ın sona ermesinden bu yana...
...birçok fizikçi ve matematikçi...
...yeteneklerini Soğuk Savaş teknolojisi...
...alanında değil...
...finans pazarlarında uygulamaya başladılar.
Ve yatırım bankacılarıyla birlikte...
- Farklı silahlar yarattılar. - kesinlikle.
Warren Buffett'in dediği gibi, kitle imha silahları.
Denetçiler, politikacılar, iş adamları...
Profesör ve Direktör, MIT Finansal Mühendislik Laboratuarı
...yeniliklerin finansal sistemin istikrarı üzerindeki...
...tehdidini ciddiye almadılar.
Türev ürünler kullanarak...
...bankacılar neredeyse her şey üzerine kumar oynayabilirler.
Petrol fiyatlarının yükselmesi ve düşmesi...
...bir şirketin iflası, hatta hava üzerinde bahis oynayabiliyorlardı.
1990'ların sonuna gelindiğinde...
...türev ürünler 50 trilyon dolarlık denetilmeyen bir pazar oluşturmuştu.
Bir kişi 1998 yılında onları denetlemek istedi.
Brooksley Born, Stanford Hukuk Fakültesinden birincilikle mezun oldu...
...önemli bir hukuk dergisinin editörlüğünü yapan ilk kadındı.
Born, Arnold & Porter'da türev ürünler alanında çalıştıktan sonra...
...Clinton tarafından...
...türev ürünler pazarını denetleyen...
...Vadeli Emtia Ticaret Komisyonu Başkanlığına getirildi.
Brooksley Born kendisiyle çalışmamı istedi.
Eski Başkan Yardımcısı (1997-2000) Vadeli Emtia Ticaret komisyonu
Ciddi ve istikrarsızlığa yol açabilecek bir pazar olduğuna karar verdik.
1998 Mayıs'ında, CFTC türev ürünleri düzenlemek için bir öneride bulundu.
Clinton'ın Hazine Bakanlığı derhal tepki gösterdi.
Brooksley'nin odasına gitmiştim...
...ve telefonu kapatmak üzereydi...
...yüzü bembeyaz kesilmişti.
Bana baktı, "Telefondaki Harry Summers'dı" dedi.
Odasında 13 bankacı var.
Onunla emir verir gibi konuşmuş...
...bu ise karışmamasını söylemiş.
Bankalar bu faaliyetlerden gelen karlara bel bağlamışlardı.
Türev ürünler Danışmanı Yazar, Traders, Guns & Money
Bu da pazarın denetlenmesini engellemeye çalışan bir savaşa yol açtı.
Summers'in telefonundan kısa bir süre sonra...
...Greenspan, Rubin ve SEC başkanı Arthur Levitt...
...ortak bir bildiri yayınlayarak Born'u eleştirdiler...
...ve türev ürünlerin denetlenmemesi için yasa çıkarılmasını tavsiye ettiler.
CFTC'nin bu alandaki yetkisini şiddetle sorguluyoruz
Profesyonellerin özel pazarlıklarla gerçekleştirdikleri...
...türev ürünlerin alım satımının denetlenmesi gereksizdir.
24 Temmuz 1998
Maalesef Born'un önerisi reddedildi. Önce Clinton yönetimi...
...sonra da kongre tarafından.
2000 yılında, Senatör Phil Gramm türev ürünleri denetimden muaf tutan...
...tasarının yasalaşmasında önemli rol oynadı.
Bunlar düzenleme yükünü azaltan birleştirici pazarlardır.
SENATÖR PHIL GRAMM (R-TX) Başkan, Senato Bankacılık Komitesi
Bunu yapmamız gerektiğine inanıyorum.
Phil Gramm, Senato'dan sonra UBS'nin başkan yardımcısı oldu.
1993'ten beri karısı Wendy Enron'un yönetim kurulundaydı.
Umuyoruz ki...
Hazine Bakanı (1999-2001 )
...bu yıl uygun bir biçimde...
...tezgah üstü piyasa türevleri için...
...yasal kesinlik sağlayacak yasaları çıkartabileceğiz.
Harry Summers daha sonra türevlere bel bağlayan...
...riskli bir fon danışmanlığından 20 milyon dolar kazandı.
Bakan Summers'in bütün sözlerine...
Başkan, Merkez Bankası Yönetim Kurulu
...katıldığımı ifade etmek isterim.
Aralık 2000'de, Kongre'den...
...Vadeli Emtia Modernizasyon Yasası geçti.
Finans sektörü lobicileriyle birlikte yazılan bu yasa...
...türevlerin denetlenmesini yasakladı.
KANUN TEKLİFİ
Asıl olay ondan sonra başladı.
Hukuk ve Maliye Profesörü California üniversitesi, San Diego
Türev kullanımı ve mali yenilikler...
...2000'den sonra büyük patlama yaptı.
- Tanrı yardımcım olsun. - Tanrı yardımcım olsun.
20 Ocak 2001
2001 'de George W. Bush göreve geldiğinde...
...Birleşik Devletler'deki finans sektörü hiç olmadığı kadar...
...kârlı, yoğunlaşmış ve güçlüydü.
Bu sektöre egemen olan beş yatırım bankası...
...iki finans holdingi...
...uç menkul kıymetler sigorta şirketi...
...ve üç derecelendirme kuruluşu vardı.
Bunlar menkul kıymetleştirme besin zinciriyle birbirine bağlıydı.
Bu, mortgage ve diğer krediler yoluyla dünyadaki yatırımcıları...
...trilyonlarca dolarla ilişkilendiren yeni bir sistemdi.
Otuz yıl önce, bir ev kredisi almaya gittiğinizde...
...size para veren kişi borcunuzu ödemenizi beklerdi.
Borcunuzu ödemenizi isteyen birinden borç alırdınız.
Sonradan menkul kıymetleştirmeyi bulduk. Buna göre artık borç verenler...
...paraları geri ödenmese de risk almıyor.
Eski sistemde, ev alan biri her ay mortgage ödediğinde...
...para borçlu oldukları bankaya giderdi.
Mortgage ödemeleri çok uzun sürdüğünden, krediler zor verilirdi.
MORTGAGE ÖDEMELERİ EV ALANLAR - KREDİ VERENLER
Yeni sistemde alacaklılar mortgage'leri yatırım bankalarına sattı.
YATIRIM BANKALARI - YATIRIMCILAR
Bu bankalar binlerce mortgage ile araba ve eğitim kredileri ile...
...kredi kartı borçları dahil diğer kredileri birleştirip...
...teminatlı borç yükümlülükleri veya CDO denilen karmaşık türevler...
...oluşturdular.
Yatırım bankaları daha sonra bunları yatırımcılara sattı.
Artık ev sahipleri mortgage ödediğinde...
...para dünyanın her yerindeki yatırımcılara gidiyordu.
Yatırım bankaları CDO'ları değerlendirmeleri için...
...derecelendirme kuruluşlarını tuttular...
...bunlar da çoğunu üç A olarak derecelendirdi.
Bu en üst yatırım derecesiydi.
Bu durum CDO'ları emeklilik fonları için çekici kıldı...
...çünkü fonlar sadece yüksek dereceli menkul kıymetler satın alıyordu.
MORTGAGE YENİDEN YAPILANDIRMASI
Bu sistem saatli bir bombaydı.
Kredi verenler borcun ödenip ödenmeyeceğine aldırmadan...
...riskli krediler açtılar.
Bu yatırım bankacılarının da umurunda değildi.
Ne kadar CDO satarlarsa, karları o kadar yükseliyordu.
Yatırım bankalarından para alan derecelendirme kuruluşlarının ise...
...yaptıkları değerlendirme yanlış çıksa bile bir sorumluluğu yoktu.
İCRA SATIŞLARI PEŞİNATSIZ
Yakanıza kimse yapışmayacaktı, denetimin kısıtlamaları yoktu.
Bu da çok daha fazla kredi verilmesi için yeşil ışık yaktı.
MORTGAGELAR (MİLYAR OLARAK)
2000 ile 2003 arasında...
...mortgage kredileri neredeyse dört katına çıktı.
Bu zincirin en başından...
...en sonuna kadar hiç kimse...
...mortgage'in kalitesini önemsemiyordu.
Hacimlerini artırmayı ve bu işten...
...kar sağlamayı önemsiyorlardı.
2000'lerin başlarında...
...subprime adı verilen riskli kredilerde büyük bir artış meydana geldi.
Ama binlerce subprime kredisi birleştirilerek CDO'lar yaratıldığında...
...bunların birçoğuna hala üç A derecesi veriliyordu.
Bu riskleri değil de, eşdeğer mahsupları taşıyan...
...üstlenilebilecek riskler üzerinde...
...sınır olan türev ürünler...
...yaratmak mümkündü.
- Bunu yapmadılar, değil mi? - Yapmadılar.
Geriye bakınca, yapmaları lazımdı.
Bu insanlar tehlikeli bir şey yaptıklarını biliyorlar miydi?
Sanırım biliyorlardı.
Yatırım bankaları subprime kredileri tercih ediyordu...
...çünkü faiz oranları daha yüksekti.
Bu da yıkıcı kredilendirmenin çok artmasına yol açtı.
kredi isteyenlere gereksiz yere pahalı subprime krediler verildi...
...ve kredilerin çoğu onları ödeyemeyecek olanlara verildi.
Finans kurumlarının mortgage simsarlarına sundukları teşvikler...
...en kârlı ürünleri satmak üzerine kuruluydu...
...ki bunlar yıkıcı kredilerdi.
Başkan, Sorumlu kredi Verme Merkezi
İnsanları daha fazla kar edecekleri yere koyuyorlardı.
BÖLÜM 2: BALON (2001-2007)
Aniden menkul kıymetleştirme zinciri kanalıyla...
...her yıl milyarlarca dolar akmaya başladı.
Herkes bir mortgage alabileceği için...
...ev satın almalar ve ev fiyatları tavan yaptı.
Bunun sonucu tarihteki en büyük finans balonuydu.
Gayrimenkul gerçektir. İnsanlar varlıklarını görebilirler.
Varlıklarında yaşayabilirler. Varlıklarını kiraya verebilirler.
Ev sektöründe çok mantıksız bir patlama meydana geldi.
Finans sektörünün iştahı...
...herkesi yönlendiriyordu.
Ev sektörüne en son balon 80'lerin sonunda oluşmuştu.
ABD EV FİYATLARI
O zaman ev fiyatlarındaki artış göreceli olarak azdı.
O zamanki balon ciddi bir krize yol açtı.
1970'lerin PATLAMASI 1980'lerin PATLAMASI
1996'dan 2006'ya kadar...
...ev fiyatları iki katına çıktı.
2007 EV FİYATLARI YÜZDE 194 ARTTI
500 dolardan bilet alarak kendi Amerikan rüyalarını...
...nasıl satın alacaklarını öğrenmeye gittiler.
Goldman Sachs, Bear Stearns, Lehman Brothers...
...Merrill Lynch, hepsi bu işin içindeydi.
On yıl içinde sadece subprime krediler yılda 30 milyardan...
...600 milyara çıktı.
Olanların farkındaydılar.
En fazla subprime kredi veren Countrywide Financial...
...97 milyar dolarlık kredi verdi.
Bunun karşılığında 11 milyar dolar kar etti.
COUNTRYWIDE ŞİRKET KARLARI
WALL STREET PRİMLERİ
Wall Street'te, yıllık nakit primleri tavan yaptı.
Simsarlar ve CEO'lar...
...balon sırasında çok fazla zenginleştiler.
Lehman Brothers subprime kredilerin en büyük aracılık yüklenicisiydi...
...ve CEO'su Richard Fuld...
...485 milyon dolar kazandı.
Bu ev ve kredi balonu Wall Street'te...
...yüz milyarlarca dolar kar sağlıyordu.
2006'da, en büyük 500 şirketin kârının yüzde 40'i...
...finans kurumlarından geliyordu.
Gerçek kar veya gelir değildi.
Baş Ekonomi Yorumcusu The Financial Times
Sistem tarafından yaratılan ve gelir olarak kayda geçen bir paraydı.
İki, üç yıl sonra temerrüde düşüldü ve her şey sıfırlandı.
Geçmişe bakınca, bu çok büyük bir ulusal...
Sadece ulusal değil, global bir saadet zinciriydi.
Gayrimenkul Sahiplerinin Haklarını Koruma Yasası sayesinde...
...Merkez Bankası’nın...
...mortgage'leri denetleme yetkisi vardı.
Ama başkan Alan Greenspan bunu kullanmayı reddetti.
Alan Greenspan, "Bu denetleme demektir.
Ben denetlemeye karşıyım," dedi.
Robert Gnaizda 20 yıldır güçlü bir tüketiciyi koruma örgütü olan...
...Greenlining'in başkanlığını yapıyordu.
Düzenli olarak Greenspan’le görüşüyordu.
Ona Countrywide ile...
...150 ayarlanabilir ipotek faiz oranları hakkında bir örnek verdik.
Bize şöyle dedi, "Matematik doktoranız olsa bile...
...sizin için hangisinin uygun...
...hangisinin uygun olmadığını bilemezsiniz. "
Bir şeyler yapacağını sandık.
Ama konuşma sürdükçe...
...ideolojisinden vazgeçmeyeceği açıkça belli oldu.
2005'te Greenspan'le bir daha görüştük.
Genellikle yılda iki kez, en az bir kez görüşüyorduk.
Fikrini hiç değiştirmedi.
Alan Greenspan bu filmde konuşmayı reddetti.
2 Haziran 2005 CHRISTOPHER COX - SEC Başkanı
Bu küresel iletişim dünyasında...
...sermayenin etkili bir biçimde hareket etmesi...
...tarihin en büyük zenginliğinin yaratılmasına yardımcı oluyor.
Menkul Kıymetler ve Borsalar komisyonu balon sırasında...
...yatırım bankalarını ciddi bir biçimde incelemedi.
SEC'in Denetleme Bölümünden 146 kişi mi çıkarıldı?
Buna da tanıklık ediyor musunuz?
Evet.
Eski Muhasebe Başkanı - Menkul kıymetler ve Borsalar komisyonu
çalışanların sayısını azaltarak...
...başkanlıkta sistematik bir kesintiye...
...gidiliyordu.
SEC Risk Yönetimi Başkanlığı'nda...
...çalışanların sayısının bire düşürüldüğünü mu söylediniz?
Evet. O da, o şahıs akşam eve giderken ışıkları söndürsün diye.
Balon sırasında yatırım bankaları daha fazla kredi satın almak...
...ve daha fazla CDL yaratmak için sürekli olarak mevduat topluyorlardı.
Toplanan mevduat ile bankanın öz kaynağı arasındaki orana...
...kaldıraç denir.
KALDIRAÇ ORANI
Bankalar ne kadar çok mevduat toplarsa kaldıraçları yüksek olur.
2004'te, Goldman Sachs'in CEO’su Henry Paulson...
...SEC'in kaldıraç üzerine koyduğu sınırı kaldırması...
...ve bankaların borçlanmalarını artırmaları için lobide bulundu.
SEC bir nedenden dolayı...
İktisat Profesörü, Harvard
...yatırım bankalarının daha fazla kumar oynamalarına izin verdi.
Bu çılgınlıktı. Neden yaptıklarını bilmiyorum ama yaptılar.
28 Nisan 2004'te, SEC yatırım bankaları üzerindeki...
...kaldıraç sınırlamasını kaldırmak için toplandı.
Bunlar büyük oyuncular dedik, bu çok açık.
KOMİSYON ÜYESİ
Ama bu, bir şey kötü giderse, felaketin çok büyük olacağı anlamına da geliyor.
BAŞKAN
En gelişmiş finans kurumlarıyla karşı karşıyasınız.
Türev ürünlerin çoğunu bu şirketler satıyor.
KOMİSYON ÜYESİ
Normal düzeyin ne olduğu konusunda konuştuk.
Şirketler oranın uygun olduğunu düşünüyordu.
Komisyon üyeleri tavsiye edilen yeni kuralların konulmasını kararlaştırıyor.
BAŞKAN
Evet.
Karar verildi. Oy birliğiyle. Toplantı bitmiştir.
YATIRIM BANKASI KALDIRAÇ ORANI 2003, 2007 KARŞILAŞTIRMASI
Finans sistemindeki kaldıraç oranı...
...ürkütücü boyutlardaydı.
Direktör, Westwood Capital
Yatırım bankalarını kaldıraç oranı 33'te 1 'e kadar çıktı.
Bu da, varlıklarındaki yüzde üçlük bir azalma...
...iflas ettikleri anlamına gelmektedir.
Finans sisteminde bir saatli bomba daha vardı.
Dünyanın en büyük sigorta şirketi AIG...
...kredi temerrüt swapları denilen türev ürünlerden...
...çok miktarlarda satıyordu.
KREDİ TEMERRÜT SWAPLARI YATIRIMCILARI - CDO
Ellerinde CDL olan yatırımcılar için...
...kredi temerrüt swapları sigorta poliçesi işlevi görüyordu.
Bir kredi temerrüt swapı satın almış olan bir yatırımcı...
...AIG'ye 3 ayda bir prim ödüyordu.
Eğer CDO batarsa...
...AIG yatırımcıya zararını telafi edeceğine dair söz veriyordu.
Ama normal sigortanın tersine...
...spekülatörler sahip olmadıkları CDO'lara karşı oynamak için...
...AIG'den kredi temerrüt swapları da satın alabiliyorlardı.
Sigortada sadece sahip olduğunuz bir şeyi sigortalayabilirsiniz.
Diyelim ki bir evim var.
O evi sadece bir kez sigortalayabilirim.
Türev ürünler evreni herkese...
...bu evi sigortalama izni vermektedir.
Siz ya da başkası sigortalayabilir.
Yani, benim evimi 50 kişi sigortalayabilir.
Yani, eğer evim yanarsa...
...sistemde kaybeden sayısı çok fazla olur.
Kredi temerrüt swapları denetlenmediği için...
...AIG olası kayıpları karşılamak amacıyla bir yana para koymadı.
Tersine, sözleşmeler imzalandığında...
...çalışanlarına çok büyük ikramiyeler verdi.
Ama CDO'lar daha sonra değersiz çıkarsa...
...AIG hesap verecekti.
Aslında insanlar dev riskler aldıkları için ödüllendiriliyordu.
İyi zamanlarda kısa vadeli gelirler ve karlar getiriyor...
...yani prim yapıyorlardı.
Ama bu uzun vadede şirketi iflasa sürükleyecektir.
Bu kesinlikle yozlaşmış bir ikramiye sistemidir.
AIG'nin Londra'daki Finans Ürünleri bölümü balon sırasında...
...500 milyon dolar değerinde kredi temerrüt swapı çıkarttı...
...bunların çoğu subprime mortgage'ler tarafından destekleniyordu.
2000 ile 2007 arasında AIGFP'nin 400 çalışanı...
...3.5 milyar dolar kazandı.
AIGFP'nin başkanı Joseph Cassano...
...315 milyon dolarlık kişisel servet yaptı.
Küstahlaşmak istemeyiz ama...
Yatırımcılarla konuşan Joseph Cassano AIG Toplantısı, Ağustos 2007.
...bu işlemlerde tek bir dolar kaybetmemize neden olacak...
...bir senaryoyu...
...mantık sınırları içinde görmemiz zor.
2007'de, AIG denetçileri uyarılarda bulundular.
Bunlardan biri olan Joseph St. Denis...
...Cassano'nun sürekli olarak hesapların incelenmesini...
...engellemesini protesto ederek istifa etti.
Prim almayan tek biri vardı.
CEO, AIG (2005-2008)
Başkan, Devlet Denetleme Kurulu
O da St. Denis. Bay St. Denis ikinizi de...
...karşılaşacağınız sorunlar konusunda uyarmaya çalıştı.
Engellendiği için istifa etti ve prim almadı.
2005'te, o sıralar...
...IMF'nin baş ekonomisti olan Raghuram Rajan...
...dünyanın en seçkin bankacılık konferansı olan...
...Jackson Hole sempozyumunda bir bildiri sundu.
Salonda kimler vardı?
Baş Ekonomist (2003-2007) Uluslararası Para Fonu (IMF)
Dünyadaki merkez bankacılar...
...bay Greenspan'in kendisinden...
...ben Bernanke'ye...
...Harry Summers'a kadar birçok kişi.
Tim Geithner de oradaydı.
Bildirinin başlığı şöyleydi:
"Mali Gelişmeler Dünyayı Daha Tehlikeli Hale mi Getiriyor?"
Varılan sonuç öyle olduğuydu.
Rajan'in bildirisinin konusu kısa vadeli karlara dayanarak...
...büyük nakit primler sağlayan...
...ama sonraki kayıpları hiç cezalandırmayan tevsiklerdi.
Rajan bu teşviklerin bankacıları sonunda kendi şirketlerini...
...hatta mali sistemin tamamını batıracak riskler almaya...
...yönelttiğini ileri sürdü.
felakete götüren çöküş
Riski artırarak performansı artırmak çok kolaydır.
Önemli olan performansı risk almadan artırmaktır.
İşte yapması zor olan asıl budur.
Rajan, taşı gediğine koymuştu.
Özellikle şunu diyordu:
"Siz daha az risk alarak daha çok kar yapmanın...
...yolunu bulduk diyorsunuz.
Ben ise daha çok risk alarak daha çok kar yaptınız diyorum.
Arada büyük fark var. "
Summers çok konuştu.
Benim mali dünyadaki...
...değişimi eleştirdiğimi düşünüyor...
...bu değişimi geri çevirecek denetimlerin...
...gelmesinden korkuyordu.
Temelde beni bir Luddite olmakla suçladı.
...yeni kurallar getirmemizi...
...engellemeye çalışıyordu.
Harry Summers bu film için röportaj vermeyi kabul etmedi.
Mali kurumunuzu riske atarak yılda fazladan...
...iki milyon, hatta on milyon dolar kazanacaksınız.
Bedelini başkası ödeyecek, siz değil.
Bu ise girer misiniz?
Wall Street'te çoğu kimse "Evet, tabii isterim" dedi.
THE HAMPTONS New York’a İki Saat Uzaklıkta
Hiç yetmiyordu.
Tek ev değil, beş evleri olsun istiyorlardı.
Bir de Park Avenue'da...
...pahalı bir garsoniyer.
kendi özel jetleri de olmalıydı.
Sizce bu sektördeki yüksek...
Çok yüksek ikramiyeler olması adil mi?
Bence kullandığınız o "çok yüksek" ifadesi...
...daha dikkatli, daha özenli kullanılmalı. Bu görecelidir.
Florida'da 14 milyon dolarlık bir eviniz var.
Sun Valley, Idaho'da bir yazlığınız var.
CEO, Lehman Brothers
Milyon dolarlık tablolardan oluşan bir koleksiyonunuz var.
Richard Fuld takas salonunda asla görülmezdi.
Her zaman ortalıkta sanat danışmanları dolaşıyordu.
Özel asansörü vardı.
Eski Başkan yardımcısı, Lehman Brothers
kimseyle ilişkisinin olmamasını istiyordu.
Asansörünü programlamışlardı...
...şoförü sabah gelirdi...
...güvenlik kapıyı tutardı.
İnsanları gördüğü üç saniyelik bir süre vardı.
Asansörüne biner ve doğruca 31. kata giderdi.
Lehman’ın şirket jetleri vardı.
Lehman’ın iflas Avukatı
- Bunu biliyor musunuz? - Evet.
kaç taneydi?
767'ler dahil altı tane.
Helikopterleri de vardı.
Uçak sayısı biraz fazla değil mi?
karşımızda A tipi kişilikler var.
Başkan Yardımcısı Lehman Brothers (2003-2007)
Bankacılık sidik yarışına dönüştü.
"Benimki seninkinde büyük. " Bu tür şeyler.
Bu arada, işin başındakilerin hepsi erkekti.
Elli milyar dolarlık anlaşma yetmez, bize yüz milyar dolarlık lazım.
Bu insanlar riske giriyorlardı. Güdüleriyle hareket ediyorlardı.
Jonathan Alpert müşterileri arasında birçok yüksek düzey...
...Wall Street yöneticisi olan bir terapisttir.
Bu onların davranışlarının, kişiliklerinin bir parçası.
Bu iş dışında da böyle.
Bu insanlar için striptiz barlara gitmek...
...uyuşturucu kullanmak çok sıradan bir şey.
kokain ve fahişe çok sık gördüğüm bir şey.
Chelsea'deki V.I.P. kulübünün sahibi...
...müşterilerinin yüzde 80'inin Wall Street'ten olduğunu söylüyor.
Nörologlar yaptıkları bir deneyde...
...bir bireyi alıyorlar ve MR'a sokuyorlar...
...ve onlara, ödülün para olduğu bir oyun oynatıyorlar.
Denekler para kazanmaya başladıklarında...
...uyarılan beyin bölgesiyle...
...kokain kullandıklarında uyarılan bölge aynı.
Çoğu terfi almak ve tanınmak için...
...böyle davranmak zorunda olduklarını düşünüyor.
Bir Bloomberg makalesine göre, iş eğlenceleri...
...türev ürünler simsarlarının gelirlerinin yüzde besi düzeyinde...
...ve bunlar arasında striptiz kulüpler, fahişeler ve uyuşturucu var.
2007'de, New Yorklu bir simsar, simsarları eğlendirmek için...
...fahişe bulması gerektiğinden şirketi aleyhine bir dava açtı.
Davranışlarının toplum ve aile üzerindeki...
...olası etkisini açıkça göz ardı ediyorlardı.
Bir fahişeyle birlikte olduktan sonra...
...karılarına gitmek onlar için sorun değildi.
Kristin Davis seçkin bir fahişelik hizmeti sunuyordu.
Şirketinin merkezi New York borsanın birkaç blok ötesindeydi.
kaç müşteriniz vardı?
Bir aralar 10.000 kadar oldu.
Fiyatlar saati 1.000 dolardan başlıyor
Yüzde kaçı Wall Street'tendi?
Üst düzey müşterilerin yüzde 40-50 kadarı.
Bütün büyük Wall Street şirketleri temsil ediliyor muydu?
- Mesela Goldman Sachs? - Lehman Brothers. Hepsinden vardı.
Morgan Stanley'den az vardı.
Sanırım en çok Goldman'dan vardı.
Müşteriler arıyor ve şöyle diyorlardı:
"Kız için bir Lamborghini bulabilir misin?"
Bu insanlar şirketin parasını harcıyordu.
Birçok finans şirketinin siyah kredi kartı kullanılıyordu.
Alınan hizmetin karşılığı...
...bilgisayar tamiratı olarak gösteriliyordu.
Simsarlık veya pazar araştırması olarak.
Onlara antetli kâğıdı veriyor, "Kendi faturanızı doldurun" diyorlardı.
Bu davranış turu şirketin tepesine kadar uzanıyor muydu?
kesinlikle.
Ulaştığını ben şahsen biliyorum.
En tepeye kadar ulaşıyordu.
Bir finans şirketinde önemli bir görevi olan bir arkadaşım şöyle dedi:
Fortune Dergisi Baş Editörü
"Subprime mortgage'leri öğrenmenin zamanı geldi. '
Beni simsarlarıyla buluşturdu.
Tanıtımı yapan kişi bir ara çok heyecanlandı...
...bilgisayarına koştu ve üç saniye içinde...
...Goldman Sachs'i menkul değerler listesini çıkardı.
Felaket bir şeydi.
kredi alanlar ortalamada evin fiyatının yüzde 99.3'ünü kredi olarak almışlardı.
Yani, eve hiç para yatırmamışlardı.
Bir şey yanlış gitse, mortgage'i bırakıp gidebileceklerdi.
Siz böyle kredi vermezsiniz, değil mi?
çıldırmış olmanız lazım.
Ama bu kredilerin 8.000'ini alıyorsunuz...
...ve Goldman Sachs'teki ve derecelendirme kuruluşundaki...
...şahıslar işlerini bitirene kadar...
...kredilerin üçte ikisine üç A derecesi veriliyor.
Devlet menkul değerleri olarak değerlendiriliyorlardı.
Bu korkunç bir şey.
Goldman Sachs Eski Genel Merkez
Goldman Sachs 2006'2006'nın ilk yarısında...
...bu zehirli CDO'lardan en az 3.1 milyar dolarlık sattı.
L sırada Goldman Sachs'in CEO'su Henry Paulson'di...
...yani Wall Street'te en yüksek maaş alan CEO.
30 Mayıs 2006
Günaydın. Henry Paulson'i Hazine Bakanlığı’na...
...aday göstereceğimi açıklamaktan memnuniyet duyuyorum.
Yaşam boyu deneyime sahi?.
Mali piyasaları tanıyor.
Açık sözlülüğü ve dürüstlüğüyle tanınıyor.
Paulson'in düşük memur maaşına...
...zor alıştığını düşünebilirsiniz.
Ama Hazine Bakanı olmak...
...hayatının mali açıdan en önemli kararıydı.
Devlet memuru olunca, Paulson...
...485 milyon dolarlık Goldman hissesini sattı.
Ama ilk Başkan Bush'un çıkardığı bir yasa sayesinde...
...bu satışın vergisini ödemesi gerekmedi.
Bu ona 50 milyon dolar kazandırdı.
2007'de, Allan Sloan CEO olarak Paulson'in son aylarında...
...çıkarılan CDO'larla ilgili bir makale yayınladı.
Makale Ekim 2007'de yayınlandı.
O sırada mortgage'lerin çoğu temerrüde düşmüştü.
Artık hepsi düşüyor.
GOLDMAN SACHS CDO DEĞERLENDİRMESİ
Artık değersiz olan bu menkul değerleri alan gruplardan biri...
...Mississippi Kamu Emeklileri Sistemiydi.
80.000'den fazla emekli maaşlarını buradan alıyor.
Milyonlarca dolar kaybettiler ve su anda Goldman Sachs'i dava ediyorlar.
Bir memurun Mississippi emeklilik sisteminden aldığı yıllık para:
18.750 dolar
Bir Goldman Sachs çalışanının yıllık ikramiyesi: 600.000 dolar
Hank Paulson'in 2005'teki ikramiyesi: 31.000.000 dolar
2006 sonlarında, Goldman işleri bir adım daha ilerletmişti.
Sadece zehirli CDO'lar satmıyor...
...müşterilerine bunların yüksek kaliteli yatırımlar olduğunu söylerken...
...aynı zamanda onlara karşı oynuyordu.
AIG'den kredi temerrüt swapları satın alarak...
...Goldman kendisinin olmayan CDO'lara karşı oynayabiliyor...
...ve CDO'lar batarsa parasını alabiliyordu.
kimse müşterileri arayıp şunu söyledi mi diye sordum:
"Artık bu tür mortgage'lere güvenmiyoruz...
...bilmenizi istedik. "
Bir şey söylemediler ama telefonda güldüklerini hissediyordum.
Goldman AIG kumarını Ateşliyor
Goldman Sachs AIG'den en az 22 milyar dolarlık...
...kredi temerrüt swapı satın aldı.
Bu öyle büyük bir miktardı ki, Goldman AIG'nin iflas edebileceğinden korktu.
AIG'nin çökmesi ihtimaline karşı...
...kendilerini 150 milyon dolara sigortaladılar.
2007'de Goldman daha da ileri gitti.
Müşteriler kaybettikçe kendilerine kazandıracak...
...biçimde özel olarak oluşturulmuş...
...CDO'lar satmaya başladılar.
Goldman Sachs'in CEO'su ve bütün üst düzey yöneticileri...
...bu film için röportaj vermekten kaçındılar.
Ama Nisan 2010'da, Kongre'ye ifade vermek zorunda kaldılar.
Timberwolf Securities'i 600 milyon dolara sattınız.
SENATÖR CARL LEVIN (D-M)
Başkan, Hükümet Araştırmaları Alt komitesi
Onları satmadan önce...
...satış ekibiniz birbirine şöyle demiş:
"Vay be, şu Timberwolf amma boktan işti. "
Bu işlemlerden sonra bana gönderilen bir e-postaydı.
Mortgage Bölümü Eski Başkanı Goldman Sachs (2006-2008)
Hayır, hayır. Daha sonra da Timberwolf sattınız.
- Sonra da satış yaptık. - Evet. Tamam.
Bir sonraki e-posta... Bakın. 1 Temmuz 2007.
...satış ekibine "Birinci önceliğiniz Timberwolf' diyor.
Birinci önceliğiniz o boktan şeyi satmak.
Müşterilerle çıkarlarınız birbirine ters ise...
...bunu açıklamak göreviniz midir?
Müşteriye bu ters çıkarları söylemek?
- Sorum bu. - Anlamaya çalışıyorum...
Bence anlıyorsunuz. Cevaplamak istemiyorsunuz.
Müşterilerinizin çıkarlarını korumanın...
SENATÖR SUSAN COLLINS (R-ME)
kıdemli üye, iç Güvenlik ve Hükümet işleri komitesi
...göreviniz olduğuna inanıyor musunuz?
Başkan, Yapılandırılmış ürünler Grup Takası - Goldman Sachs
Müşterilerimize fiyatları görmek isterlerse...
...işlem fiyatlarını göstermenin görevimiz olduğunu düşünüyorum.
kendi elemanlarınızın değersiz bulduğu menkul kıymetleri...
...satma konusunda ne düşünüyorsunuz?
Bu sizi rahatsız ediyor mu?
Sanırım onlar...
Başkan ve CEO, Goldman Sachs
- Varsayımsal olarak mı? - Hayır, gerçekten.
- O zaman bilmiyorum... - Bugün duyduk.
Bugün duyduk. "Bu berbat bir anlaşma. " "Rezalet. '
Ben bugün bir şeylerin yanlış gittiğini...
...düşündürecek bir şey duymadım.
Bir menkul kıymeti birisine satarsanız...
...ve sonra aynı menkul kıymete karşı oynarsanız...
...ve bunu müşterinize söylemezseniz bunda bir çelişki yok mu?
Bunda bir sorun görmüyor musunuz?
Pazarlama bağlamında bunda bir çelişki yok.
Başkan Yardımcısı ve CFO Goldman Sachs
Çalışanlarınızın e-postalarında, "Ne berbat bir anlaşma"...
...dediklerinde bir şey hissettiniz mi?
E- postada böyle yazmak çok talihsiz bir şey.
Utandınız mı?
Çok talihsiz... Ben... Ben...
"E-postada" mı? Bu konuda nasıl hissediyorsunuz?
Hangi biçimde söylenirse söylensin, çok talihsiz bir şey.
SENATÖR TOM COBURN (R-Ok)
kongre üyesi, Hükümet Araştırmaları Alt komitesi
Rakipleriniz de aynı faaliyetlerde bulunuyor muydu?
Evet, hem de çoğu durumda çok daha fazla.
Hedge fonu yöneticisi John Paulson pazarın düşeceğine oynayarak...
...12 milyar dolar yaptı.
Paulson, oynayacağı mortgage menkul kıymetler bitince...
...yenilerini yaratmak için Goldman Sachs ve Deutsche Bank ile çalıştı.
Morgan Stanley de kaybedeceklerine oynadığı...
...mortgage menkul kıymetleri satıyordu ve şimdi...
...Virgin Adaları Memur Emekli Sandığı tarafından...
...dolandırıcılıktan mahkemeye verildi.
Davada Morgan Stanley'nin CDO'ların beş para etmez...
...olduğunu bildiği iddia ediliyor.
Üç A ile derecelendirilmiş olmalarına rağmen...
...Morgan Stanley onların kaybedeceğine oynuyordu.
Bir yıl içinde Morgan Stanley yüz milyonlarca dolar kazanmıştı...
...oysa yatırımcılar bütün paralarını kaybetmişlerdi.
Goldman Sachs, John Paulson, ve Morgan Stanley yalnız değildi.
Tricadia ve Magnetar hedge fonları kendi çıkardıkları...
...CDO'ların kaybedeceğine oynayarak Merrill Lynch...
...J.P. Morgan ve Lehman Brothers'la birlikte milyarlar kazandılar.
CDO'lar müşterilere "güvenli" yatırımlar olarak satıldı.
Emekli sandıklarının şöyle diyeceğini sanırdınız:
"Bunlar subprime. Neden onları satın alıyorum?"
Moody's ve Standard & Poor's'dakiler ise...
...'Bunun derecesi üç A" diyordu.
Hedge Fonu Müdürü
Menkul kıymetler derecelendirme kuruluşlarının onayıyla çıktı.
Moody's'in Merkezi
Derecelendirme kuruluşları Moody's, S&P ve Fitch...
...riskli menkul kıymetlere yüksek dereceler vererek milyarlar kazandılar.
DERECELENDİRME KURULUŞLARININ KARLARI
2000-2007 arasında, en büyük derecelendirme...
...kuruluşu olan Moody's kârını dört katına çıkardı.
Moody's ve S&P derecelendirme raporları karşılığında para alır.
Ve ne kadar çok yapılandırılmış menkul kıymete...
...üç A derecesi verirlerse o kadar çok kazanıyorlardı.
The Times'a şöyle dediğinizi düşünün:
"Olumlu bir yazı yazarsan 500.000 dolar veririm.
Yoksa, hiçbir şey vermem. "
Derecelendirme kuruluşları şöyle diyerek partiye son verebilirlerdi:
"Kusura bakmayın. Standartlarımızı yükseltiyoruz"...
Eski Direktör Moody's Derecelendirme Kuruluşu
...ve hemen riskli alıcılara fon satımını durdurabilirlerdi.
üç A derecesi verilmiş...
YENİ AAA DERECELERİ
...enstrümanların sayısı birkaç tane iken binlerce oldu.
Yüz milyarlarca dolar derecelendiriliyordu ve...
- Yılda mı? - Evet. Yılda.
kongrede ve Temsilciler Meclisi'nde...
...derecelendirme kuruluşları konusunda tanıklık ettim.
İki defasında da çok iyi avukatlarla geldiler...
...ve şöyle dediler, "Bir şeye bunun derecesi üç A demişsek...
...bu sadece bizim 'görüşümüzdür. ' Buna güvenmemelisiniz. "
S&P'un dereceleri görüşümüzü gösterir.
Verdiğimiz dereceler görüşümüzdür. Onlar görüştür.
Onlar görüştür. Sadece görüştür.
Derecelerimizin görüşümüz olduğunu vurguladığımızı düşünüyorum.
Görüşlerini bizimle paylaşmadılar.
Bu filmde konuşmayı reddettiler.
Onlar bir menkul kıymetin pazar değerini...
...fiyatının oynaklığını veya bir yatırım olarak uygunluğunu göstermez.
BÖLÜM 3: KRİZ
Temmuz 2005
çoğu ekonomist diyor ki:
"Bu bir balon, patlayacak.
Bu, ekonomide bir sorun yaratacak. "
kimileri bir noktada ekonomik durgunluk bile yaratabilir diyor.
Fiyatların gerçekten de çok düştüğünü görecek olursak...
...en kötü senaryo ne olur?
Bu söylediğinize katılmıyorum. Öyle bir şey olmaz.
ülke çapında ev fiyatlarının düşmesi diye bir şey olmadı.
Ben Bernanke Şubat 2006'da Merkez Bankası başkanı oldu...
...bu subprime kredilerin en yüksek olduğu yıldı.
SUBPRIME KREDİLERİN DİĞER KREDİLERE GÖRE YÜZDESİ
Fakat pek çok uyarıya rağmen...
...Bernanke ile Merkez Bankası Kurulu hiçbir şey yapmadı.
Ben Bernanke bu film için röportaj vermeyi kabul etmedi.
Robert Gnaizda, Bernanke başkan olduktan sonra...
...onunla ve Merkez Bankası Kurulu ile üç kez görüştü.
Sadece son toplantıda bir sorun olabileceğini...
...ve hükümetin bununla ilgilenmesi gerektiğini söyledi.
Ne zaman? bu ne zamandı? Hangi yıl?
2009'da. Washington D.C.'de, 11 Mart'ta.
- Bu yıl mı? - Bu yıl görüştük, evet.
Yani daha önceki iki yılda görüştüğünüzde...
-2008'de bile mi? - Evet.
Merkez Bankası'nda Bernanke'nin altında çalışan altı yöneticiden biri...
...2006'da Başkan Bush'un atadığı...
...Frederic Mishkin'di.
Yönetici, Merkez Bankası 2006-2008
Robert Gnaizda ile Greenlining'in...
...Merkez Bankası kurulu ile yaptığı toplantılara katıldınız mı?
Evet, katıldım. Tüketici Hakları Komisyonu ile...
...çalışan komisyonda görevliydim.
Sizi çok açık bir biçimde olanlar konusunda uyarmış.
Merkez Bankası Kurulu’na elinde sıkça verilen...
...kredilere ilişkin bütün belgelerle gelmiş.
Onu kibarca dinlemişsiniz ama hiçbir şey yapılmamış.
Tekrar söyleyeyim, ben aslında şeyin ayrıntılarını bilmiyorum...
Aslında, benim bilgim yok... Ben...
Ne tür bir bilgi vermiş emin değilim...
Açık konuşayım, böyle bir şey konuşulduğunu hatırlamıyorum...
...ama elbette bazı sorunlardan söz ediliyordu.
Mesele su, bunlar ne kadar yaygın?
- Niye araştırmadınız? - Sanırım araştırıldı.
İlgili çalışanlarımız...
Affedersiniz. Ciddi olamazsınız. Bir şeyler bulurdunuz.
Öyle bulurdunuz demek her zaman çok kolaydır.
Daha 2004'te...
FBI zaten mortgage sahtekârlığı salgınıyla ilgili bir uyarı yapmıştı.
Şişirilmiş değerlendirmeleri...
...üzerinde oynanmış kredi belgelerini ve diğer sahtekârlıkları rapor ettiler.
2005'te, IMF'nin baş ekonomisti Raghuram Rajan...
...tehlikeli teşviklerin krize yol açacağı uyarısını yaptı.
2006'da Nouriel Roubini'nin uyarıları...
...2007'de Allan Sloan'un Fortune dergisindeki...
...ve The Washington Post'taki makaleleri...
...ve IMF'den tekrar tekrar uyarılar geldi.
kurumum adına önümüzdeki krizin büyük bir kriz olacağını söyledim.
kiminle konuştunuz?
Hükümetle, Hazine ile, Merkez Bankası ile, herkesle.
Mayıs 2007'de, hedge fonu yöneticisi Bill Ackman "Çanta Kimin Elinde?"...
...adlı bir sunum dolaştırdı.
Burada balonun nasıl patlayacağı anlatılıyordu.
2008'in başında, Charles Morris yaklaşan krizle ilgili...
...kitabını yayınladı.
Emin değilsiniz. Ne yaparsınız?
Teminat standartlarının zayıflatıldığından kuşkunuz olabilir.
Ama burada sorun, bu konuda bir şey yapmalı mısınızdır.
A.B.D. iCRA SATIŞLARI
2008 geldiğinde, icrayla ev satışları fırlamıştı...
...menkul kıymetleştirme besin zinciri de patlamıştı.
Kredi verenler artık kredileri yatırım bankalarına satamıyordu.
Borçlar geri ödenmediği için de onlarca borç veren iflas etti.
SATILIK
Citibank'tan Chuck Prince su ünlü sözü söylemişti:
Müzik durana kadar dans etmeliyiz.
Aslında o bunu söylediğinde müzik çoktan durmuştu.
CDO piyasası çökmüş...
...yatırım bankalarının elinde satamadıkları yüzlerce milyarlık...
...kredi, CDO ve gayrimenkul kalmıştı.
kriz başladığında hem Bush hükümeti...
...hem de Merkez Bankası olayların gerisinde kalmıştı.
krizin çapını anlayamadılar.
İlk kez ne zaman şöyle düşünmeye başladınız?
"Bu iş tehlikeli, bu iş kötü. "
Çok iyi hatırlıyorum. Sanırım bir G7 toplantısıydı...
...Şubat 2008'de.
konuyu Hank Paulson'a açtım.
Hank'e şunu dediğimi hatırlıyorum:
"üzerimize bir tsunami geliyor...
...oysa siz hangi mayoyu giymemiz gerektiğini...
...düşünmemizi istiyorsunuz. "
Tepkisi ne oldu? Ne hissediyordu?
"Her şey kontrol altında.
Evet, durumu dikkatle izliyoruz...
...ama evet, her şey kontrol altında. "
G7 Toplantısı, Tokyo 9 Şubat 2008
Büyümeye devam edeceğiz. Su açık gerçeği söyleyeyim:
Büyüyorsanız, durgunluk olmaz, değil mi?
Yani bu hepimizin bildiği bir şey.
Ekonomik durgunluk çoktan başlamıştı...
...Paulson'in bu sözlerinden tam dört ay önce.
Wall Street'in payandalarından olan...
Mart 2008'de, yatırım bankası Bear Stearns'un nakdi bitti...
...ve hisse başına iki dolara JP Morgan Chase'e satıldı.
Anlaşmayı 30 milyar dolarlık acil garantiyle...
...Merkez Bankası destekledi.
MERKEZ BANKASI
O anda hükümet ise el atabilir...
Profesör, MIT
Eski Baş Ekonomist Uluslararası Para Fonu
...ve riski azaltacak önlemleri alabilirdi.
Bana gelen bilgilere göre henüz sonuna gelinmedi...
...başka iflaslar da olacak.
Bu yatırım bankalarının...
10 Temmuz 2008
...Merkez Bankası ile ve SEC'le çalışarak...
...likidite artırdıklarını, sermaye artırdıklarını gördüm.
Bana sürekli raporlar geliyor. Denetçilerimiz çok uyanık.
7 Eylül 2008'de...
...Henry Paulson Merkez Bankası’nın çöküşün kıyısına gelen iki dev...
...Fannie Mae ile Freddie Maç'ı devraldığını açıkladı.
7 Eylül 2008
Bugün yapılan şeylerden hiçbiri konut politikasının düzeltilmesi...
...veya diğer finans kurumlarının gücüyle ilgili...
...herhangi bir görüş değişikliğini yansıtmamaktadır.
İki gün sonra...
...Lehman Brothers 3.2 milyar dolarlık rekor zarar açıkladı...
...ve hisseleri çöktü.
LEHMAN'LEHMAN'IN HİSSE FİYATI
Lehman ve AIG'nin Eylül'de başına gelenler sürpriz oldu.
Yani, Temmuz'dan ve Fannie ile Freddie'den sonra.
Eylül'de kimsenin hiç bilmediği...
...önemli şeyler olduğu açıktı.
Sanırım... Sanırım böyle söylemek yanlış olmaz.
Bear Stearns'e iflas etmeden bir ay önce üç A derecesi verilmişti, değil mi?
- Büyük olasılıkla A2. - A2 mi?
- Evet. - Peki.
Yine de A2 iflas demek değil.
Hayır, yüksek bir yatırım derecesidir. Yatırımın sağlam olduğunu gösterir.
Lehman Brothers'a iflasından birkaç gün önce A2 verildi.
AIG'ye kurtarılmadan birkaç gün önce çift A verildi.
Fannie Mae ile Freddie Maç kurtarıldıklarında dereceleri üç A idi.
Citigroup, Merrill, hepsi de yatırım yapılabilir derecesine sahipti.
- Bu nasıl olabilir? - iyi soru.
Çok iyi bir soru.
Hükümet hiçbir zaman önemli kurumlara şöyle demedi:
"iş ciddi. Durumunuzun ne olduğunu anlatın.
Palavra atmayın. Ne durumdasınız?"
Öncelikle, denetçiler... Bu onların görevi, değil mi?
Onların görevi bu kurumların durumunu anlamak.
Ve onlar çok iyi biliyorlardı...
...ve sanırım daha... kriz sürdükçe daha farkında oldular.
- Yani... - Affedersiniz ama bu doğru değil.
Ne demek, doğru değil?
2008 Ağustos'unda...
Yönetici, Merkez Bankası 2006-2008 Profesör, Columbia İşletme Fakültesi
...Lehman Brothers, Merrill Lynch ve AIG’nin...
...kredi derecelerini biliyor muydunuz...
...ve bunların doğru olduğunu düşünüyor muydunuz?
O sıralarda daha önceki derece değerlendirmelerinin...
...doğru olmadığı belli olmuştu.
- Dereceleri düşürülmüştü. - Hayır, düşürülmemişti.
Sektör bazında derece düşürülmesi söz konusu...
kurtarılmalarından birkaç gün öncesine kadar...
...bu şirketlerin hepsinin derecesi en az A2 idi.
Öyleyse cevabım, bu konuda sizi cevaplayabilecek kadar bilgim yok.
Yönetici Fren Mishkin 31 Ağustos itibariyle istifa ediyor.
Columbia İşletme Fakültesine dönmeyi planlıyor.
Neden 2008 Ağustos'unda, mali krizin tam ortasında...
...Merkez Bankası'ndan ayrıldınız?
Şey... Bir ders kitabı hazırlıyordum.
Onun ayrılması ile yedi koltuktan ucu boşalmış oluyor...
...hem de tam ekonominin en zorda olduğu dönemde.
Eminim kitabınız önemli ve çok okunuyor ama 2008 Ağustos'unda...
...dünyada daha önemli şeyler oluyordu, öyle değil mi?
12 Eylül Cuma günü...
...Lehman Brothers'in nakit parası bitmişti...
...ve tüm yatırım bankacılığı sektörü hızla çöküyordu.
Küresel finans sisteminin istikrarı tehlikedeydi.
O hafta sonu, Henry Paulson ve New York...
...Merkez Bankası başkanı Timothy Geithner...
...büyük bankaların CEO'larıyla Lehman'i kurtarmak için...
...acil bir toplantı yaptılar.
Ama Lehman yalnız değildi.
Merrill Lynch Merkezi
Merrill Lynch de batmanın eşiğindeydi.
Ve o Pazar günü Bank of America tarafından satın alındı.
Lehman'i satın almayı düşünen tek banka İngiliz Barclays oldu.
Ama İngiliz denetçiler Amerika'dan finans garantisi istediler.
Paulson reddetti.
Ne Lehman, ne de federal hükümet...
...iflasa karşı bir önlem almıştı.
Bir taksiye binip Merkez Bankası'na gittik.
Lehman’ın iflas Avukatı Weil, Gotshal & Manges, LLP
İflas davasının 14 Eylül gece yarısından önce...
...başlamasını istiyorlardı.
Bunun korkunç bir şey olacağı konusunda ısrar ettik...
...hatta bir noktada kıyamet sözcüğünü kullandım...
...ve önerdikleri şeyin sonuçlarını iyi düşünmelerini söyledim.
Pazar üzerindeki etkisinin korkunç olacağını söyledim.
- Bunu siz mi söylediniz? - Evet
Bütün görüşlerimizi dinlediklerini...
...ve pazarı sakinleştirmek için...
...Lehman'ın iflas etmesi gerektiğini söylediler.
- "Pazarı sakinleştirmek" mi? - Evet.
Lehman’ın iflas etmek üzere olduğu size ilk olarak ne zaman söylendi?
- Olaydan sonra. - Olaydan sonra mı?
Pekala.
Öğrenince tepkiniz ne oldu?
"Vay canına. "
Paulson ve Bernanke diğer ülkelerle görüşmemişlerdi...
...ve yabancı ülkelerin iflas hukukunun sonuçlarını bilmiyorlardı.
...Lehman Brothers Londra merkezi masaları boşaltmaya devam ediyor...
16 Eylül 2008
İngiliz yasalarına göre...
...Lehman’ın Londra merkezi derhal kapatılmalıydı.
Bütün işlemler durdu, oysa binlerce işlem vardı.
Londra'daki Lehman'da menkul kıymetleri olan hedge fonları...
...dehşetle gördüler ki...
...menkul kıymetlerini geri alamayacaklardı.
Zincirin bir halkası kopmuştu.
Ve bunun sisteme çok olumsuz bir etkisi oldu.
ülkedeki en eski para fonu...
17 Eylül 2008
...iflas eden Lehman Brothers'dan alacaklı olduğu...
...750 milyon doları zarar gösterdi.
Lehman’ın batısı tahvil pazarının da çökmesine yol açtı...
TAHVİL
...birçok şirket maaş gibi giderleri ödemek için...
...tahvil kullanır.
Bu işçi çıkartacakları, yedek parça alamayacakları anlamına gelir.
Sektör duracak.
İnsanlar, "Biz neye inanabiliriz?
Artık hiçbir şeye güvenemiyoruz," dediler.
Aynı hafta AIG'nin kredi temerrüt swap sahiplerine...
...13 milyar dolar ödemesi gerekiyordu ama parası yoktu.
Bir diğer sorun AIG idi.
AIG iflas etse uçaklar uçamayabilirdi.
Hükümet 17 Eylül'de AIG'yi devraldı.
18 Eylül 2008
Bir gün sonra, Paulson ve Bernanke Kongre'den...
...bankaları kurtarmak için 700 milyar dolar istediler.
Bir araya geliyoruz...
Alternatifinin korkunç bir çöküş olacağı uyarısını yaptılar.
Çok ürkütücüydü. Bütün sistem dönmüştü.
Finans sisteminin, kredi sisteminin tamamı.
kimse kredi alamıyordu.
Sanki küresel finans sistemi kalp krizi geçirmişti.
Elimden geleni yapıyorum.
15 Eylül 2008
Yapmaya çalıştığım...
Yıllar önce yapılmış olan şeylerin sonuçlarıyla uğraşıyorum.
Bakan Paulson sonbahar boyunca konuştu.
kökündeki nedenlerin hepsine, ki bunlar çok sayıdadır...
- ... değindi. Emin değilim... - Ciddi olamazsınız.
Ciddiyim. Ne bekliyordunuz?
Ne arıyordunuz da göremediniz?
O kredi temerrüt swaplarının denetlenmesinin engellenmesini...
...ve yatırım bankalarının kaldıraç sınırlarının kaldırılmasını...
...savunanların başındaydı.
Peki, yani...
Bunlardan söz etti mi? Ben söz ettiğini duymadım.
Şunu bir saniye kapatabilir miyiz?
Henry Paulson bu film için röportaj vermeyi reddetti.
AIG kurtarıldığında, kredi temerrüt swapları sahiplerine...
...ertesi gün 61 milyar dolar ödendi...
...ki bunların en önemlisi Goldman Sachs idi.
Paulson, Bernanke ve Tim Geithner...
...daha düşük bir fiyat pazarlığı yapmak yerine...
...AIG'yi dolar başına 100 sent ödemeye zorladılar.
Sonuç olarak AIG'nin kurtarılması vergi mükelleflerine 150 milyara mal oldu.
AIG üzerinden 160 milyar dolar aktarıldı.
14 milyar dolar Goldman Sachs'e gitti.
Paulson ve Geithner AIG'yi Goldman ile diğer bankaları...
...dolandırıcılıktan mahkemeye verme hakkından vazgeçmeye zorladılar.
Bu krizi çözmek için atanan kişinin...
...Goldman Sachs'in eski CEO'su olması bir sorun değil mi?
krizin başlamasında önemli rol oynayan bir kişinin.
Günümüzde finans sektörünün...
...çok karmaşık olduğunu söyleyebiliriz.
...acilen gereken parayı sağlamak...
4 Ekim 2008'de...
...Başkan Bush 700 milyar dolarlık kurtarma paketini imzalar.
Ama dünya borsaları düşmeye devam eder...
...artık küresel bir durgunluğun baş göstereceği korkusu yaygındır.
Kurtarma yasası işten çıkarmalar ile icra satışları dalgasını...
...durdurmak için hiçbir şey yapmaz.
Amerika ve Avrupa'daki işsizlik yüzde 10'a çıkar.
Ekonomik durgunluk hız kazanır ve bütün dünyayı kaplar.
Çok korkmaya başladım çünkü bütün dünyanın...
...aynı zamanda aynı hızla çökeceğini öngörmemiştim.
2008 Aralık ayında...
...General Motors ve Chrysler iflasın eşiğindeydiler.
Amerikalı tüketiciler harcamalarını kestikçe...
...Çinli imalatçıların satışları dibe vurdu.
Çin'de on milyonu aşkın göçmen işçi işsiz kaldı.
Günün sonunda, en yoksullar her zamanki gibi en fazla zarara uğrayanlar oldular.
Çin Ampul Fabrikası Guangdong Eyaleti, Çin
Burada çok para kazanabilirsiniz.
Mesela, ayda 70-80 dolar.
Eski Fabrika işçisi
köyde çiftçilik yapmak bu kadar çok para kazandırmaz.
İşçiler kazandıkları parayı...
...memleketlerindeki ailelerine yollarlar.
kriz Amerika'da başladı.
Hepimiz krizin Çin'i de etkileyeceğini biliyoruz.
Bazı fabrikalar işçi çıkartıyor.
İşlerini kaybedecekleri için bazı insanlar fakirleşecek.
Hayat zorlaşacak.
Singapur
Büyüme hızımız yüzde 20 idi.
Singapore Press Holdings Baş Editörü
Muhteşem bir yıldı. Bu çeyrekte birdenbire ekşi dokuza düştük.
İhracat yüzde 30 oranında azaldı.
Büyük bir darbe aldık. Uçurumdan yuvarlandık.
kriz çıktıktan sonra bile ne kadar yayılacağını...
...ne kadar şiddetli olacağını bilmiyorduk.
Hala bir sığınak bulmayı...
...fırtınadan çok etkilenmemeyi umuyorduk.
Ama mümkün değildi.
Çok global bir dünyada yaşıyoruz.
ülkelerin ekonomileri birbirlerine bağlı.
Ahhh... Evimizdeyiz!
2010 başında Amerika'daki icra satışları altı milyonu buldu.
Bir evin icra yoluyla satılması...
...o evin çevresinde yaşayan herkesi etkiler.
Ev pazara çıktığında daha düşük bir fiyatla satılacaktır.
Pazara çıkmadan önce iyi bir şekilde korunamayabilecektir.
Dokuz milyon kışını daha evlerini kaybedeceğini öngörüyoruz.
Hafta sonu satılık evleri görmeye gittik.
Birini beğendik.
Ödeme 3.200 dolar olacaktı.
Columba Ramos ile kocası İngilizce bilmiyorlar.
krediyi açan yıkıcı krediciden para alan...
...mortgage simsarı onları dolandırdı.
Her şey güzeldi, ev harikaydı.
Ödeme düşüktü. Her şey...
Sanki piyango çıkmış gibiydi.
Ama ilk ödeme geldiğinde gerçeği gördük.
aylık mortgage ödemesi: 5.938,33 dolar
kocama çok üzüldüm...
...çünkü çok çalışıyor. Ayrıca üç çocuğumuz var.
"çadır Şehir" Pinellas Bölgesi, Florida
İnsanların çoğu krizden etkilenenler.
Gönüllü, Katolik yardım Derneği
Günlük yaşıyorlardı, maaştan maaşa...
...şimdi o da bitti.
İşsizlik aylığıyla mortgage veya araba borcu ödenmez.
kamyonla kereste taşıyordum.
Eski İnşaat İşçisi
kereste şirketleri kapandı, hızarlar kapandı.
Ben de buraya inşaatta çalışmaya geldim.
Şimdi de inşaatlar kapanıyor...
Hayat çok zor. Bu durumda birçok insan var.
Yakında bunun gibi başka kamplar görürsünüz...
...çünkü bugünlerde hiç iş yok.
BÖLÜM 4: SORUMLULUK
Şirket başarılıyken, biz de başarılıydık.
Şirket basarisizken, biz de basarisizdik.
Kendi şirketlerini mahveden...
...ve dünyayı krize sokan insanlar...
...yıkıntıdan servetlerine hiçbir şey olmadan çıktılar.
Lehman Brothers'in en tepedeki beş yöneticisi 2000 ile 2007 arasında...
...bir milyar dolardan fazla kazandılar.
LEHMAN'LEHMAN’’IN EN TEPEDEKİ BEŞ YÖNETİCİSİ
Şirket iflas edince de paraları ceplerinde kaldı.
Sistem çalıştı.
Ödenemeyecek kredi anlamsızdır çünkü kaybeden biz olacağız.
Countrywide'in CEO'su
kredi alan da, toplum da, biz de kaybederiz.
Countrywide'in CEO'su, Angelo Mozilo...
...2003 ile 2008 arasında 470 milyon dolar kazandı.
140 milyon dolar Countrywide batmadan 12 ay önce...
...şirket hisselerinin satışından geldi.
Şirket başarısız olursa yönetim kurulunu sorumlu tutarım.
çünkü CEO'yu alan veya işine son veren...
...ve önemli stratejik kararları denetleyen onlardır.
Amerika'da kurul bileşimindeki problem...
...kurulun seçim yöntemidir.
Malum çoğu durumda yönetim kurulunu CEO seçer.
Yönetim kurulu ve prim komiteleri...
...yöneticilere yapılacak ödemeleri saptayan iki organdır.
Son on yıl içinde nasıl performans gösterdiler?
Eğer incelerseniz... Ben "B" veririm çünkü...
- B mi? - Evet, B.
- F vermez misiniz? - Hayır, F vermem.
Merrill Lynch'in CEO’su Stan O'Neal...
...sadece 2006 ve 2007'de 90 milyon dolar aldı.
Şirketini batırdıktan sonra...
...yönetim kurulu istifa etmesine izin verdi...
...o da tazminat olarak 161 milyon dolar aldı.
Stan O'Neal'i kovmak yerine onun istifa etmesine izin verdiler...
...ve o da 151 milyon dolar alarak ayrıldı.
Bu yönetim kurulunun verdiği bir karardı.
Bu karara ne not verirsiniz?
Bu daha zor. B vereceğimi sanmıyorum.
O'Neal'in halefi John Thain'e 2007 yılında 87 milyon ödendi.
2008 Aralık ayında...
...Merrill vergi mükellefleri tarafından kurtarıldıktan iki ay sonra...
...Thain ve Merrill'in yönetim kurulu ikramiye olarak milyarlar dağıttı.
2008 Mart ayında, AIG'nin Finansal Ürünler bölümü...
...11 milyar dolar kaybetti.
AIG NET GELİR
AIGFP'nin başından olan Joseph Cassano kovulmak yerine...
...ayda bir milyon dolara danışman olarak kaldı.
AIGFP'deki ana oyuncuları, ana elemanları...
...o entelektüel bilgiyi korumak isteriz.
Bir yıl kadar önce Amerika’nın...
...en büyük bankalarının birkaç yetkilisi ve CEO'su ile...
...Hank Paulson'in düzenlediği...
...çok ilginç bir yemeğe katıldım.
Ne şaşırtıcıdır ki, bu insanlar şöyle diyorlardı:
"Çok açgözlüydük, sorumluluğun bir kısmı bizde. " Güzel.
Sonra da Hazine Bakanına dönüp şöyle dediler:
"Daha sıkı denetlemeliydiniz. Çok açgözlüydük, engel olamıyorduk.
Bunu engellemenin tek yolu denetimin artmasıdır. "
Bu konuyla ilgili olarak birçok bankacıyla konuştum...
...aralarında çok üst düzey olanlar da vardı.
İlk kez birisinden ikramiyelerinin denetlenmesini...
...istediklerini duyuyorum.
Evet çünkü o sıralarda korkuyorlardı.
Daha sonra, krizin çözümü ortaya çıkınca...
...muhtemelen fikirlerini değiştirdiler.
Artık Amerikan bankaları daha büyük ve güçlü...
...ve eskisinden daha konsantreler.
Daha az rakipleri var.
küçük bankaların birçoğunu büyükler aldı.
J.P. Morgan eskisinden daha büyük.
J.P. Morgan önce Bear Stearns'u, sonra da WaMu'yu aldı.
Bank of America, Countrywide ile Merrill Lynch'i aldı.
Wells Fargo, Wachovia'yi aldı.
Krizden sonra finans sektörü...
...Finansal Hizmetler Masası da dahil olmak üzere...
...reformlarla daha fazla savaştılar.
Finans sektörü 3000 lobici çalıştırıyor...
...bu da Kongre üyesi başına beş kişi ediyor.
Sizce mali hizmetler sektörünün...
...Amerika'da siyasetin üzerinde çok fazla etkisi var mi?
Hayır. Bence ülkedeki herkes...
...burada, Washington'da temsil ediliyor.
Yani sizce Amerikan toplumunun tüm kesimlerinin...
...sisteme eşit ve adil ulaşımı var, öyle mi?
İstediğiniz oturumun salonuna girebilirsiniz. Evet, bence öyle.
İstenilen oturuma girilebilir. Ama sizin sektörün yazdığı...
...lobicilik çekleri yazılamaz...
...veya sizin sektörün yaptığı siyasal bağışlar yapılamaz.
1998-2008 arasında...
...mali sektör lobiciliğe ve kampanya bağışlarına...
...beş milyar doların üzerinde para harcadı.
Krizden bu yana, daha da fazlasını harcıyorlar.
Mali sektör etkisini daha da sinsice...
...çoğu Amerikalının bilmediği bir biçimde de kullanıyor.
Harvard üniversitesi
Ekonomi eğitimini yozlaştırdılar.
Columbia üniversitesi
Deregülasyonun müthiş bir mali ve entelektüel desteği vardı...
...çünkü insanlar kendi çıkarları için konuşuyorlardı.
Ekonomi mesleği bu yanılsamanın ana kaynağıydı.
1980'lerden bu yana ekonomi hocaları...
...deregülasyonun baş savunucuları oldular...
...ve Amerikan devlet politikasını biçimlendirmede önemli rol oynadılar.
Bu ekonomi uzmanlarının pek azı kriz konusunda uyarıda bulundu.
Krizden sonra bile, bunların çoğu reforma karşı çıktı.
Bunları öğreten hocalar danışmanlık yaparak...
...çok para kazanıyorlardı.
İşletme fakültesi hocaları fakülteden alınan maaşla yaşamazlar.
Mali durumları çok iyidir.
Son on yılda, mali hizmetler sektörü...
Ekonomi Profesörü, Harvard
...Amerika'da beş milyar dolar siyasi bağış yapmış.
Bu çok büyük bir para.
- Sizi rahatsız etmiyor mu? - Hayır.
Martin Feldstein Harvard'da profesör...
...ve dünyanın en önemli ekonomistlerinden biri.
Başkan Reagan’ın baş ekonomik danışmanı olarak...
...deregülasyonun mimarlarından biri oldu.
1988'den 2009'a kadar da...
...kendisine milyonlarca dolar ödeyen AIG'nin...
...ve AIG Financial Products'in...
yönetim kurulundaydı.
AIG'nin kurulunda görev aldığınıza pişman mısınız?
Yorum yok. Hayır, AIG’nin kurulunda görev aldığıma pişman değilim.
- Hiç mi? - Bunu söyleyebilirim. Kesinlikle hayır.
Peki.
AIG'nin kararlarından pişman mısınız?
AIG hakkında başka bir şey söyleyemem.
Chicago'da Northwestern'da, Harvard ve Columbia'da ders verdim.
Glenn Hubbard Columbia İşletme Fakültesinin dekanı...
...George W. Bush döneminde de Ekonomik Danışmanlar Konseyinin...
...başkanıydı.
Sizce mali hizmetler sektörünün...
...Amerika'da çok fazla bir siyasi gücü var mı?
Sanmıyorum. Hayır. Washington'da sürekli...
...kötek yediklerine bakılırsa bu izlenimi almazsınız.
Akademisyenlerin çoğu, mali sektörün kamusal tartışmaları ve hükümet...
...politikalarını yönlendirmesine yardımcı olarak servet kazandılar.
The Analysis Group, Charles River Associates...
...Compass Lexecon...
...ve Law and Economics Danışmanlık Grubu...
...akademik uzmanlar sağlayan milyarlarca dolarlık...
...bir sektörü yönetiyor.
Bu hizmetlerden yaralanan iki bankacı da Bear Stearns...
...hedge fonunun yöneticileri olan ve menkul değer sahteciliğinden...
...yargılanan Ralph Cioffi ile Matthew Tannin'di.
Analysis Group'tan danışmanlık alınca, ikisi de beraat etti.
Glenn Hubbard'a savunmanın tanığı olması için 100.000 dolar ödendi.
Sizce ekonomi bilim dalında çıkar çatışması sorunu var mı?
Sorunuzu anladığımdan emin değilim.
Sizce ekonomi bilim dalında çok sayıda kişinin, ekonomistin...
...mali çıkar çatışmaları yüzünden söylediklerine kuşkuyla...
Demek istediğinizi anladım. Sanmam.
Ekonomi hocalarının çoğu zengin iş adamları değildir.
Hubbard Metlife yönetim kurulu üyesi olarak yılda 250.000 dolar kazanıyor...
...daha önce de balon sırasında mortgage kredisi veren...
...ve 2009'da iflas eden...
...Capmark'in kurulundaydı.
Ayrıca Nomura Securities'e...
...KKR Financial Corporation'a ve başka firmalara danışmanlık yaptı.
Bu film için röportaj vermeyi reddeden Laura Tyson...
...California Üniversitesi Berkeley'de profesör.
Clinton'in başkanlığında Ekonomik Danışmanlar Konseyi başkanı...
...sonra da Ulusal Ekonomi Konseyinin yöneticisi oldu.
Devletten ayrılınca Morgan Stanley'nin yönetim kuruluna girdi...
...ve yılda 350.000 dolar kazanıyor.
Brown Üniversitesinin rektörü Ruth Simmons...
...Goldman Sachs'in kurulunda yılda 300.000 dolardan fazla alıyor.
Hazine bakanı olarak türev ürünlerin deregülasyonunsa...
...önemli rol oynayan Harry Summers, 2001 'de Harvard'ın rektörü oldu.
Harvard'dayken hedge fonlara danışmanlıkla milyonlar kazandı...
...ayrıca konuşmalardan da yatırım bankalarından milyonlar kazandı.
Mal beyannamesine göre Summers'in yıllık geliri...
...16.5 milyon ile 39.5 milyon arasında.
Columbia İşletme Fakültesine dönen Frederic Mishkin...
...Merkez Bankası'ndan ayrıldıktan sonra mal beyannamesinde...
...net gelirinin altı milyon ile 17 milyon arasında olduğunu belirtmiştir.
2006'da İzlanda’nın mali sistemini ilişkin ortak bir inceleme yaptınız.
"İzlanda mükemmel kurumları olan, rüşvet oranı düşük...
...hukukun üstünlüğünü tanıyan gelişmiş bir ülke.
Ekonomisi finansal liberalizasyona uyum sağlamıştır...
...ve tedbirli bir düzenleme ve güçlü bir denetim vardır. "
Bu bir hataydı, anlaşıldı ki...
...İzlanda’da o dönemde tedbirli bir düzenleme ve güçlü bir denetim...
- ... yokmuş... - Neden olduğunu düşünmüştünüz?
Elinizdeki bilgilerle sinirlisiniz...
...genel olarak İzlanda'nın kurumlarının iyi olduğu düşünülüyordu.
- Gelişmiş bir ülkeydi... - Size bunu kim söyledi?
- Hangi araştırmayı yaptınız? - insanlarla konuşuyorsunuz.
Merkez Bankası'na güveniyorsunuz ama o da başarısız oldu.
Açıkçası... Bu...
- Merkez Bankası'na niye güvenilir? - Şey... O güven...
çünkü elinizdeki bilgilere bakıyorsunuz.
- Bunu yazmak için kaç para aldınız? - Aldığım para...
Miktar... Bu açık bir bilgi.
İZLANDA Ticaret Odası Frederic Mishkin'e...
...bu incelemeyi yazması için 124.000 dolar ödedi.
Özgeçmişinizde bu çalışmanın başlığı değiştirilmiş.
"İzlanda’da Mali İstikrar' iken "İzlanda’da Mali İstikrarsızlık" olmuş.
Bilmiyorum. Her neyse... Yazım yanlısı varsa, vardır.
kamuya açık olması gereken şey...
...bir kimse herhangi bir konuda bir araştırma yapıp yayımladığında...
...o araştırmadan maddi çıkar sağlayıp sağlamadığıdır.
Ama bildiğim kadarıyla böyle bir kural yok.
Bunu yapmayacak birini düşünemiyorum. yani...
Bunu yapmamanın mesleki yaptırımları vardır.
Çalışmanızın hiçbir yerinde İZLANDA Ticaret Odası'ndan...
...bu çalışma için para aldığınızı belirtmemişsiniz.
- Hayır, ben... Yani. - Peki.
İngiltere'deki en ünlü iktisatçı...
...ve Londra işletme Fakültesi profesörü Richard Portes'ten de...
...İZLANDA Ticaret Odası tarafından...
...İZLANDA finans sektörünü öven bir rapor yazması istendi.
Bankaların likiditesi çok yüksek.
İZLANDA kuronunun değer kaybetmesiyle para kazandılar.
Bunlar güçlü bankalar.
Gelecek yıl için piyasa fonları garantili.
- Bunlar iyi yönetilen bankalar. - Teşekkür ederim.
Mishkin gibi, Portes da raporunda İzlanda Ticaret Odası'ndan...
...para aldığını açıklamadı.
Harvard elde edilen maddi çıkarın açıklanmasını zorunlu kılıyor mu?
Başkan Harvard iktisat Bölümü
Bildiğim kadarıyla, hayır.
kişilerin başka işler yaparak kazandıklarını size bildirmelerini...
- ... istiyor musunuz? - Hayır.
Sizce bu bir sorun değil mi?
Neden olsun ki?
Martin Feldstein'in AIG'nın...
...Laura Tyson'in Morgan Stanley’nin yönetim kurulunda olması...
...Harry Summers'in danışmanlıktan on milyon kazanması...
konuyla ilgisiz mi?
Evet.
Evet. ilgisiz.
Direktör, AIG & AIGFP (1988-2009) iktisat Profesörü, Harvard
Çok geniş bir yelpazede birçok makaleniz var.
Denetlenmeyen kredi temerrüt swaplarını risklerini...
...araştırmaya gerek görmediniz mi?
Hiç görmedim.
Aynı soruyu yöneticilerin aldıkları ikramiyelerle ilgili soruyorum.
Şirket idaresinin denetlenmesi?
Siyasal partilere bağışların etkisi?
Bu tartışmalara ekleyecek bir şeyim yok.
Özgeçmişinize bakıyorum.
Anlaşılan üniversite dışı faaliyetlerinizin çoğu...
...finans sektöründe danışmanlık...
...ve idarecilik düzenlemeleri.
Bu tanımlamaya katılmaz mısınız?
Danışmanlık yaptığım müşterilerim özgeçmişimde yok.
- Bu yüzden bilemem. - kimlere danışmanlık yapıyorsunuz?
Bunu size söylemek zorunda değilim.
Tamam.
Birkaç dakika sonra bu görüşme bitiyor.
Finans şirketlerine danışmanlık yapıyor musunuz?
- Cevabım evet. - Ve?
Ve... Bunun ayrıntısına girmek istemiyorum.
Başka finans şirketleri de var mı?
Olabilir.
Hatırlamıyor musunuz?
Bu bir sorgulama değil, bayım. Size nezaketen vakit ayırdım.
Şimdi anlıyorum, aptallıkmış. üç dakikanız kaldı.
İyi kullanın.
2004'te balonun en büyük olduğu dönemde...
...Glenn Hubbard, Goldman Sachs'in baş ekonomisti...
...William C. Dudley ile birlikte çok okunan bir makale kaleme aldı.
Makalede Hubbard kredi türev ürünlerini...
...ve menkul kıymetleştirme zincirini övüyor...
...bunların sermaye tahsisini geliştirdiğini...
...ve mali istikrarı artırdığını söylüyordu.
Ekonomideki istikrarsızlığın azaldığını örnek gösteriyor...
...ve durgunluğun daha seyrek ve daha yumuşak olduğunu söylüyordu.
Kredi türev ürünleri bankaları zarara karşı koruyor...
...ve riskin dağıtılmasına yardımcı oluyordu.
riskin daha geniş bir alana yayılmasına yardımcı oluyor
Tıp alanında bir araştırmacı bir makale yazıp şöyle diyor:
"Bu hastalığın tedavisi için su ilacı yazmalısınız. "
Ortaya çıkıyor ki, bu doktorun gelirinin yüzde 80'i...
...bu ilâcın imalatından geliyor. Bu sizi rahatsız etmez mi?
Bunu açıklamak önemli...
Bu burada konuştuğumuz konulardan...
...biraz farklı bir şey çünkü...
Harvard ve Columbia üniversitelerinin rektörleri...
...maddi çıkar sağlama konusunda yorumda bulunmayı reddettiler.
Her ikisi de bu filmde röportaja çıkmayı reddetti.
Bu durum ekonomik disiplin hakkında sizce ne diyor?
Doğrusu hiç alakası yok.
Ve gerçekten de bence bu, problemin...
Sorunun çok önemli bir kısmı.
BÖLÜM 5: SU ANDA NE DURUMDAYIZ
YİYECEK KUPONU KABUL EDİLİR
A.B.D. finans sektörünün güç kazanması...
...Amerika'daki daha büyük bir değişimin bir parçasıydı.
1980'lerden bu yana Amerika çok daha eşitsiz bir toplum haline geldi...
...ve ekonomik egemenliği düşüşe geçti.
General Motors, Chrysler ve U.S. Steel gibi...
...eskiden Amerikan ekonomisinin temelini oluşturan şirketler...
...kötü yönetildi ve yabancı rakipleri karşısında geri kaldı.
Çin gibi ülkeler açık ekonomiye geçtikçe...
...Amerikalı şirketler tasarruf etmek için işleri denizaşırı ülkelere gönderdi.
Çok uzun yıllar gelişmiş dünyadaki...
...660 milyon kişi gezegende var olan...
...bu işgücü karşısında korundu.
Birdenbire Bambu Perde ve Demir Perde kalktı...
...ve 2.5 milyar kişi daha eklendi.
Amerikan fabrikalarındaki on binlerce işçi işten çıkarıldı.
Birkaç yıl içinde imalat sanayimiz...
...çöktü.
imalat azalırken diğer sektörler yükselişe geçti.
Amerika enformasyon teknolojisinde dünyada başı çekiyor...
...bu alanda yüksek maaşlı işler bulmak kolay.
Fakat bu işler eğitim gerektiriyor.
Ortalama Amerikalı için üniversite eğitimi hayal olmaya başladı.
HARVARD'A YAPILAN BAGIŞLARIN ARTISI
Harvard gibi üniversitelere milyarlarca dolar bağış yapılırken...
...kamu üniversitelerinin geliri azalıyor, eğitim ücreti artıyor.
California'daki kamu üniversitelerinin eğitim ücreti...
...1970'lerde 650 dolarken, 2010'da 10.000 doların üstüne çıktı.
CALIFORNIA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM ÜCRETİ
Amerikalıların üniversiteye gidip gitmeyeceğini belirleyen...
...en önemli faktör eğitim ücreti ödeyip ödeyemeyecekleridir.
Bu arada Amerika'nın vergi politikası zenginden yana olmuştur.
1 Ekim 2006
Başkan olduğumda vergilerin yüksek olduğunu düşünüyordum, öyleydiler.
En dramatik değişiklik Başkan Bush'un...
...baş ekonomi danışmanı olan Glenn Hubbard...
...tarafından tasarlanan bir dizi vergi indirimidir.
Bush yönetimi yatırımdan elde edilen kazançlar ve hisse senedi...
...gelirleri üstündeki vergiyi indirdi ve veraset vergisini kaldırdı.
kapsamlı bir planımız vardı ve uygulanınca...
...Amerikan işçilerinin, ailelerin, yatırımcıların...
...ve küçük işletme sahiplerinin cebinde 1.1 trilyon dolar kaldı.
Be indirimlerden sağlanan gelirin çoğu yüzde 1 'lif en zengin Amerikalıya gitti.
BUSH VERGİ İNDİRİMLERİNDEN SAĞLANAN TASARRUFLAR
Bu bizim ekonomik toparlanma...
...politikamızın temelini oluşturuyordu.
Bugün Amerika'daki gelir eşitsizliği...
...bütün gelişmiş ülkelerdekinden daha fazladır.
Amerikan aileleri bu değişikliğe iki şekilde tepki veriyorlar:
YILDA ÇALIŞILAN SAAT
Daha fazla çalışarak ve borca girerek.
Orta sınıf giderek fakirleştikçe...
...kredi almalarını kolaylaştırmak...
...siyasi bir gereklilik olmaya başladı.
Berbat bir evde oturmanız gerekmiyor.
15 Ekim 2002
Ev satın almak isteyen düşük gelirliler de herkes gibi güzel evler alabilir.
AMERİKAN AİLELERİNDE KİŞİ BAŞINA DÜŞEN BORÇ
Amerikan aileleri evlerinin, arabalarının, sağlıklarının...
...ve çocuklarının eğitiminin finansmanını borçlanarak yaptılar.
Yüzde 90'lik alt kesimdeki insanlar...
...1980-2007 arasında fakirleşti.
Hepsi en tepedeki yüzde 1 'e gitti.
EN TEPEDEKİ YÜZDE 1 'iN GELİRDEKİ PAYI
Tarihte ilk kez ortalama Amerikalı...
...ebeveynlerinden daha az eğitimli ve daha fakir.
Wall Street'teki ve Washington'daki açgözlülük ve sorumsuzluk dönemi...
29 Eylül 2008
...büyük Buhran'dan bu yana gördüğümüz...
...en ciddi finansal krize yol açtı.
Barack Obama 2008 seçimlerinden önce finans krizi patlak verdiğinde...
...Amerika'daki değişim ihtiyacına örnek olarak 5all Street'in...
...açgözlülüğüne ve denetimdeki başarısızlığa işaret etti.
Bizim başımıza bu belayı Washington ile Wall Street'in...
...başarısızlığı sarmıştır.
Obama başkan olduktan sonra sektörde reform ihtiyacını dile getirdi.
Sistematik-risk düzenlemesi istiyoruz, sermaye gereklilikleri arttırdık.
14 Eylül 2009
Bize tüketiciyi koruma kurumu lazım.
Wall Street kültürünü değiştirmemiz lazım.
Sonunda 2010'un ortalarında yasa yürürlüğe girdiğinde...
...hükümetin mali reformlarının zayıf olduğu görüldü.
Derecelendirme, lobicilik ve ikramiyeler gibi...
...çok önemli konularda ise...
...önemli bir gelişme teklif bile edilmedi.
Obama'ya ve "düzenleyici reform" konusuna cevabım...
...tek kelimeyle "hah" olur.
Çok az reform yapılmıştır.
Neden?
çünkü bu bir Wall Street hükümeti.
Obama Hazine Bakanı olarak Timothy Geithner'i atadı.
Geithner, kriz sırasında...
...New York Merkez Bankası başkanı ve Goldman Sachs'e...
...dolar başına 100 sent ödeme...
...kararının kilit aktörüydü.
Tim Geithner Hazine bakanı olarak atandığı zaman...
...yaptığı konuşmasında...
...'Ben hiçbir zaman denetleyici olmadım," dedi.
Bu bana onun New York Merkez Bankası başkanı olarak...
...görevini anlamadığını gösteriyor.
Timothy Geithner bu filmde röportaja çıkmayı reddetti.
New York Merkez Bankası'nın yeni başkanı...
...Glenn Hubbard'la birlikte yazdığı makalede türev ürünleri öven...
...Goldman Sachs'in eski baş ekonomisti William C. Dudley'dir.
Geithner'in baş yardımcısı eski Goldman lobicisi...
...Mark Patterson'dir.
Önemli danışmanlardan biri de...
...sattığı mortgage kağıtlarının kaybedeceğine oynayan...
...Tricadia'yi denetleyen Lewis Sachs'tır.
Obama, Badeli Emtia Ticaret Komisyonu başkanlığına...
...eski bir Goldman Sachs yöneticisi olan ve türevlerin denetlenmesinin...
...yasaklanmasına yardım eden Gary Gensler'i getirdi.
Menkul Kıymetler ve Borsalar Komisyonunun başına ise...
...yatırım bankacılığı öz denetleme organı...
...FINRA'nın CEO’su Mary Schapiro'yu getirdi.
Obama'nın genel sekreteri Rahm Emanuel...
...Freddie Maç'in yönetim kurulunda görev alarak 320.000 dolar kazandı.
Martin Feldstein ile Laura Tyson...
...Obama'nın Ekonomik Toparlanma Danışma kurulundaydı.
Obama'nın baş ekonomik danışmanı ise Harry Summers'dır.
En kıdemli ekonomik danışmanlar...
...o yapıyı oluşturan kişilerdi.
Summers ile Geithner'in danışman olarak...
...önemli rol oynayacakları anlaşılınca...
...bunun statüko olduğunu anlamıştım.
Yabancı ülkeler öyle yaptığı halde, Obama hükümeti...
...bankalardaki ikramiyelerin denetlenmesine karşı çıktı.
Finans sektörü hizmet sektörüdür.
kendine değil başkalarına hizmet etmelidir.
Eylül 2009'da, Christine Lagarde ile...
...İsveç, Hollanda, Lüksemburg...
...İtalya, ispanya ve Almanya maliye bakanları...
...A.B.D. dahil G20 ülkelerine...
...banka ikramiyelerine sıkı kurallar getirilmesi çağrısında bulundular.
2010 Temmuz'unda...
...Avrupa Parlamentosu bu kuralları yürürlüğe koydu.
Obama hükümetinden bir tepki gelmedi.
Bunun geçici bir sorun olduğunu, işlerin normale döneceğini sanıyorlar.
25 Ağustos 2009
İşte bu yüzden onu yeniden...
...Merkez Bankası başkanlığına atıyorum. Teşekkürler, Ben.
2009'da, Barack Obama Ben Bernanke'yi yeniden atadı.
Teşekkür ederim, Sayın Başkan.
ADALET BAKANLIĞI
2010 ortalarından bu yana, tek bir kıdemli mali yönetici...
...yargılanmadı, hatta tutuklanmadı bile.
Hiçbir özel savcı atanmadı.
Tek bir şirket bile menkul kıymet...
...veya mevduat sahteciliğinden yargılanmadı.
Obama hükümeti balon sırasında...
...finans yöneticilerine ödenen tazminatları...
...geri almak için hiçbir adım atmadı.
Ben olsam Mozilo gibi Countrywide'in üst yöneticilerine...
...kesinlikle dava açardım.
Bear Stearns, Goldman Sachs...
...ile Lehman Brothers ve Merrill Lynch'i incelerdim.
- Suçlamak için mi? - Evet.
- Şey konusunda... - Evet. kazanmak çok zor olurdu...
...ama bence altta çalışanlar konuşsa kazanılabilir.
Uyuşturucunun, fahişeliğin...
...ve fahişelerin iş masrafı olarak gösterilmesinin...
...yaygın olduğu bir sektörde...
...gerçekten isterseniz insanları konuşturmak zor olmaz.
Bana anlaşma önerdiler, ben de kabul ettim.
kayıtlarımla ilgilenmediler.
Hiçbir şeyle ilgilenmediler.
- kayıtlarınızla ilgilenmediler mi? - Evet öyle. ilgilenmediler.
Wall Street davalarında insanlara baskı yapmak için kişisel kusurlarını...
...kullanmama konusunda bir duyarlılık vardır.
Belki yaşadığımız felaketten sonra insanlar bunu yeniden değerlendirir.
O konuda yargılamak bana düşmez.
Federal savcılar 2008 yılında Eliot Spitzer'i...
...istifaya zorlamak için kusurlarından yararlanmaktan çekinmediler.
Fakat konu Wall Street olunca, aynı gayreti göstermediler.
Bize geliyorsunuz ve "Özür dileriz, istemeden oldu.
Bir daha yapmayacağız. Bize inanın," diyorsunuz.
TEMSİLCİ MICHAEL CAPUANO
Seçim bölgemde gerçekten bankalarınızı soymuş...
...insanlar var.
Onlar da aynı şeyi söylüyor.
Onlar da üzgün. Onlar da istemeden yaptılar. Bir daha yapmayacaklar.
2009'da işsizlik 17 yıldır en yüksek düzeyine çıktığında...
...Morgan Stanley çalışanlarına 14 milyar dolar...
...Goldman Sachs ise 16 milyar dolar ödedi.
2010 yılında primler daha yüksekti.
Neden bir finans mühendisine gerçek bir mühendisten...
...dört ile 100 kat arası daha fazla para ödenmeli?
Gerçek bir mühendis köprü inşa eder.
Bir finans mühendisi ise rüya inşa eder.
Ama bu rüyalar kabusa dönüştüğünde...
...bedelini başkaları öder.
Onlarca yıl boyunca...
...Amerikan mali sistemi istikrarlı ve güvenliydi.
Ama sonra bir şeyler değişti.
Finans sektörü topluma sırtını döndü...
...siyasal sistemi yozlaştırdı...
...ve dünya ekonomisinde krize yol açtı.
Büyük bir bedel ödeyerek felaketten döndük...
...ve hala toparlanmaktayız.
Ama krize neden olan kişiler ve kurumlar hala iktidarda...
...ve bunun değişmesi gerekiyor.
Bize onlara ihtiyacımız olduğunu...
...ve yaptıklarının anlayamayacağımız kadar karmaşık olduğunu anlatacaklar.
Bir daha olmayacak, diyecekler.
Reformları engellemek için milyarlar harcayacaklar.
Kolay olmayacak.
Ama bazı şeyler uğrunda savaşmaya değer.